MakalelerimizŞirketler ve Ticaret Hukuku

Kooperatif Nedir, Nasıl Kurulur?

Kooperatif, belirli bir topluluğun bir ihtiyacı karşılamak amacıyla iş birliği içerisinde gönüllü olarak kurulan ekonomik ve sosyal kuruluştur. Bu yazımızda kooperatife ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

Kooperatif Nedir?

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 1.maddesinde kooperatif şu şekilde tanımlanmıştır: “Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denir”. Kooperatifin amacı ticari işletmeler gibi ticari bir gelir elde etmek değildir.

Kooperatif Çeşitleri Nelerdir?

Ülkemizde kooperatif yapısı farklı alanlarda kullanılmakta ve farklı kanunlarla düzenlenmektedir. Ülkemizde yaklaşık 26 ayrı kooperatif türü bulunmaktadır. Kooperatifler, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na bağlıdır. Bunlardan bir kısmına örnek vermemiz gerekirse;

  • Tarım kredi kooperatifleri,
  • Tarım satış kooperatifleri,
  • Esnaf ve Sanatkârlar Kredi Kefalet Kooperatifleri
  • Karayolu Yük Taşıma Kooperatifleri
  • Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifleri
  • Denizyolu Yük Taşıma Kooperatifleri
  • Denizyolu Yolcu Taşıma Kooperatifleri
  • Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifleri
  • Tüketim Kooperatifleri
  • Temin Tevzi Kooperatifleri
  • Turizm Geliştirme Kooperatifleri
  • Küçük Sanat Kooperatifleri
  • Yaş Sebze ve Meyve Pazarlama Kooperatifleri
  • Pazarcılar İşletme Kooperatifleri
  • Üretim ve Pazarlama Kooperatifleri
  • Karşılıklı Sigorta Kooperatifleri
  • Eğitim Kooperatifleri

Kooperatif Nasıl Kurulur?

Kooperatif, en az 7 kişi ile kurulmaktadır. Bu yedi kişi kurucu ortak olacaktır. Yedi kişinin de kooperatif ana sözleşmesini imzalaması ve ticaret sicil müdürlüğüne tescil ettirmesi gerekmektedir.

Kooperatifin Ana Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır?

Kooperatif ana sözleşmesi, kurucu yedi ortak tarafından ana sözleşmede bulunması gereken unsurların belirtilmesi ile hazırlanacaktır. Hazırlanan ana sözleşmede; kooperatifin unvanı, merkezi, süresi, genel kurul toplantısı, yönetim ve denetim kurulu üyelerinin belirtilmesi gerekmektedir. Yazılı olarak hazırlanan ana sözleşme, ilgili bakanlığa verilecek ve ticaret sicil müdürlüğüne tescil ettirilmelidir.

Kooperatifin Tescil ve İlanı

Kooperatifin tescil ve ilanı 1136 sayılı Kooperatifler Kanunu m.3 ile düzenlenmiştir. Buna göre;

İzin verme, tescil ve ilan : Madde 3 Ana sözleşme, Ticaret Bakanlığına verilir. Bakanlığın kuruluşa izin vermesi halinde, kooperatif merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan olunur. Tescil ve ilan olunacak hususlar şunlardır:

  1. Ana sözleşme tarihi,
  2. Kooperatifin amacı, konusu ve varsa süresi,
  3. Kooperatifin unvanı ve merkezi,
  4. Kooperatifin sermayesi ve bunun nakdi kısmına karşılık olarak ödenen en az miktar ve her ortaklık payının değeri,
  5. Ortaklık payı belgelerinin ada yazılı olduğu,
  6. Ayni sermaye ve devralınan akçalı kıymetlerle işletmelerin neden ibaret oldukları ve bunlara biçilen değerler,
  7. Kooperatifin ne suretle temsil olunacağı ve denetleneceği,
  8. Yönetim Kurulu üyeleriyle kooperatifi temsile yetkili kimselerin ad ve soyadları,
  9. Kooperatifin yapacağı ilanların şekli ve ana sözleşmede de bu hususta bir hüküm varsa yönetim kurulu kararlarının pay sahiplerine ne suretle bildirileceği,
  10. Kooperatifin şubeleri: Kooperatifler, lüzum gördükleri takdirde memleket içinde ve dışında şubeler açabilirler.

Şubeler, merkezin sicil kaydına atıf yapılmak suretiyle bulundukları yer ticaret siciline tescil olunurlar. Ticaret Bakanlığı, ana sözleşmelerin, kanunun ihtiyari hükümlerinden ayrıldığını ileri sürerek kooperatifleri kuruluşuna izin vermekten kaçınamaz. Ana sözleşmenin değişiklikleri de kuruluştaki usullere bağlıdır. Kooperatifin tescil ve ilan edilmesiyle birlikte kooperatif, tüzel kişilik kazanır.

Kooperatif Kurulurken Hangi Hususların Tescil Edilmesi Gerekmektedir?

Kooperatif kurulurken hangi hususların tescil edilmesi gerektiği de 1136 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 3. Maddesi ile açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre;

  1. Ana sözleşme tarihi,
  2. Kooperatifin amacı, konusu ve varsa süresi,
  3.  Kooperatifin unvanı ve merkezi,
  4. Kooperatifin sermayesi ve bunun nakdi kısmına karşılık olarak ödenen en az miktar ve her ortaklık payının değeri,
  5. Ortaklık payı belgelerinin ada yazılı olduğu,
  6. Ayni sermaye ve devralınan akçalı kıymetlerle işletmelerin neden ibaret oldukları ve bunlara biçilen değerler,
  7. Kooperatifin ne suretle temsil olunacağı ve denetleneceği,
  8. Yönetim Kurulu üyeleriyle kooperatifi temsile yetkili kimselerin ad ve soyadları,
  9. Kooperatifin yapacağı ilanların şekli ve ana sözleşmede de bu hususta bir hüküm varsa yönetim kurulu kararlarının pay sahiplerine ne suretle bildirileceği ana sözleşmede mutlaka bulunmalıdır.

Kooperatifin Dağıtılması

Kooperatif, tüzel kişiliğe sahip olduğundan tüzel kişilik ancak ticaret sicilden silinmesi ile son bulur. Bununla birlikte tüzel kişiliğin sona ermesi için ortaklar ile üçüncü kişiler kooperatif arasında hukuki, icrai ve ekonomik ilişki sona ermeden tüzel kişiliği de sonlanamayacaktır.

Kooperatiften Çıkma

Kooperatifte ortak olunabildiği gibi çıkılabilecektir. Ancak kooperatif ortaklığından çıkma işlemi çeşitli şekillerde gerçekleşmektedir. Tüm bunlarla birlikte ortağın ölmesi, tüzel kişiliğinin sona ermesi, kooperatif ile sunulan görev ya da hizmetin sona ermesi gibi hallerde kooperatif ortaklığı kendiliğinden sona erecektir.

1136 sayılı Kooperatifler Kanunu m. 10 uyarınca her ortağın kooperatiften çıkma hakkı bulunmaktadır. Ana sözleşme ile ortağın kooperatiften çıkmasının yasaklanması ilgili Kanun ile yasaklanmıştır. Kooperatifler Kanunu ile ortaklıktan çıkan ortağa tazminat hükmedilmesine karar verilebilecektir. Bununla birlikte ortak da ortaklıktan ayrılma payını isteyebilecektir. Ayrıca ortaklıktan ayrılan ortak, bakiye borçlarını ödemekle yükümlüdür.

Av. Yonca İşsever Çapa

Av. Yonca İşsever Çapa, Özel Çamlıca Bilfen Anadolu Lisesi’nden mezun olduktan sonra Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi almıştır. 2018 yılında Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!