Ceza HukukuMakalelerimiz

GBT Nedir? GBT’de Neler Çıkar?

GBT uygulaması “Genel Bilgi Toplama”, kişilere ait temel bilgilerin sorgulanması olarak tanımlanabilir. Kolluk kuvvetleri tarafından yapılan sorgulama sonucunda kişilerin ilişkili olduğu hukuki durumlara erişim sağlanır.

Bu yazımızda “genel bilgi toplamaya” ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

GBT (Genel Bilgi Toplama) Nedir?

GBT, kolluk kuvvetleri tarafından İçişleri Bakanlığı’na bağlı olarak, kamu düzeni ve kamu güvenliği gibi nedenlerle, kişilerin şahsi bilgilerine ve hukuki durumlarına ilişkin kayıtların işlenmesiyle, verilerin toplanması ve sorgulanması amacıyla kullanılan sistemdir.

GBT Nedir? GBT’de Neler Çıkar?

GBT sorgulaması, polis veya jandarma tarafından kimlik ibrazı üzerine yapılır. Sorgulama sonucunda hakkında yakalama emri, tutuklama kararı, yurt dışı çıkış yasağı bulunan veya askerlikle ilişiği olan kişilere yapılması gereken işlemler kolluk kuvvetleri tarafından icra edilir.

Genel Bilgi Toplama, emniyet birimlerince kişilerin kayıtlarının tutularak bir veri tabanı oluşturulması ve bu verilerin işlenmesini sağlayan sistemdir. 29.03.2005 tarihli İçişleri Bakanlığı Kaçakçılık, İstihbarat, Harekat ve Bilgi Toplama Daire Başkanlığı Bilgi Toplama Yönergesine göre sistemin amacı, “Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne, Anayasa düzenine ve genel güvenliğe dair önleyici ve koruyucu tedbirleri almak üzere; güvenlik kuvvetleri ile görevli kuruluşlar arasında koordinasyon sağlamak suretiyle, suç işlemesi sebebiyle aranmasına karar verilen, kaybolan, yakalansalar dahi bazı suçları işlemiş olan, kamu haklarından yararlanmaları konusunda sınırlama getirilen kişilerin kayıtlarının tutulmasının esas ve usullerini” düzenlemektir.

Günlük hayatta “GBT uygulaması” olarak bahsedilen uygulama, görevli ve yetkili kolluk kuvvetleri tarafından havalimanları, toplu taşıma araçları, meydanlar gibi kamuya açık yerlerde kişilerin kimlik belgeleri sorularak genel bilgi toplama programından sorgulama yapılması şeklinde gerçekleştirilir. Sistemde yapılan tarama sonucunda sorgulamayı yapan kolluk mensubu, kişi hakkındaki kayıtlara bütünüyle erişebilmektedir.

GBT’de Neler Çıkar?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nda sayılan sebeplerle kişiler hakkında yakalama emri verildiğinde bu karar, gereğinin yerine getirilmesi için Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından kolluk kuvvetlerine gönderilir. Yakalama emrinin gönderildiği birim tarafından her bir şüpheli veya sanık için sanık karar takip formu hazırlanır. Ardından sanık karar takip formunda yazılı bilgilere ve suçun türüne göre bir bilgi formu düzenlenir ve bu bilgi formundaki veriler Genel Bilgi Toplama programına işlenir.

GBT sorgulama sisteminde yapılan sorgulama sonucu ulaşılabilecek veriler şunlardır:

  • Sorgusu yapılan kişinin adı, soyadı, doğum yeri ve tarihi gibi kimlik bilgileri.
  • Kişi hakkında arama, yakalama kararı varsa buna ilişkin bilgiler.
  • Hakkında yakalama emri olmasa dahi Bilgi Toplama Yönergesinin 9/b maddesindeki suçları işleyen kişilerin söz konusu suça ilişkin bilgileri.
  • Kişinin işlemiş olduğu bir suç nedeniyle belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma cezasının varlığı durumunda bu cezaya ilişkin bilgiler. (Yurt dışı çıkış yasağı gibi.)
  • Askerlik şube başkanlıklarınca askeri suçlardan aranan kişilere ilişkin bilgiler.

GBT Kayıtlarının Silinmesi 2024

GBT sistemindeki bilgi formunun iptal edilmesi, formun açılmasına sebep olan suç tipine göre iki farklı şekilde düzenlenmiştir.

Bilgi Toplama Yönergesinin 9/b maddesine girmeyen suçlardan dolayı hakkında yakalama kararı bulunan kişinin yakalanmasıyla, bilgi formu imha edilir. Hakkında Savcılık tarafından kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişinin kayıtları da kararın kesinleşmesinden sonra silinir. Bunun yanında kayıt açılmasına neden olan suç tipinin kanun değişikliği ile suç olmaktan çıkarılması, ya da kişinin ölümü gibi sebepler de ilgili kişinin GBT kayıtlarının silinmesini sağlar.

Bilgi Toplama Yönergesinin 9/b maddesine giren bir suçun işlenmesi nedeniyle açılan bilgi formunun iptal koşulları daha farklıdır. Hangi adli aşamada olduğu fark etmeksizin kişi hakkında yakalama emri varsa; kişinin yakalanması ile, bilgi formundaki “ARANIYOR” kaydı yerine “YAKALANDI” olarak değiştirilir. Bilgi formu imha edilmez, tasnifte kalır. İlgili suçları işleyenler hakkında beraat ya da zaman aşımı nedeniyle davanın düşmesine karar verildiğinde bilgi formları iptal edilir ancak yine imha edilmez. Sanık hakkında af, şartlı tahliye, adli sicil kaydının silinmesi, cezanın paraya çevrilmesi gibi durumlarda bilgi formu iptal edilmez.

Askeri suçlardan aranan kişinin askerlik şube başkanlıkları tarafından takibinin durdurulmasına dair karar verildiğinde, güvenlik kuvvetlerine yazı gönderilerek GBT kayıtları iptal edilir. Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma cezası alanların ise, cezalarının bitimiyle beraber sistemdeki kayıtları silinir.

Genel Bilgi Toplama ve Adli Sicil Kaydı 2024

GBT, yukarıda da açıklandığı üzerinde hakkında bir yakalama emri olan veya kovuşturma yürütülenlere ilişkin bilgilerin tutulduğu sistemdir. Adli sicil ise, adli sabıkaların belgelenmesi ve güvenilir bir şekilde işlenmesini sağlayan sistemdir. Adli Sicil Kanunu m.1’de, adli sicil kayıtlarının amacı; “..kesinleşmiş ceza ve güvenlik tedbirlerine mahkûmiyete ilişkin bilgilerin otomatik işleme tâbi bir sistem kullanılarak toplanması, sınıflandırılması, değerlendirilmesi, muhafaza edilmesi ve gerektiğinde en seri ve sağlıklı biçimde ilgililere bildirilmesi” olarak düzenlenmiştir.

Adli sicil kayıtlarında kesinleşmiş ceza ve güvenlik tedbirlerine, mahkumiyete ilişkin bilgiler yer alır. Kesinleşmiş mahkumiyet kararları dışında kamu davasının açılmasının ertelendiği ya da hükmün açıklanmasının geri bırakıldığı kararlara ilişkin kayıtlar, ancak hakim veya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenildiğinde verilmek üzere işlenir.
Adli sicil kaydındaki bilgiler aşağıdaki durumlarda Adli Sicil ve İstatistik Müdürlüğünce silinerek arşiv kaydına alınmaktadır:

  • Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
  • Ceza mahkumiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,
  • Ceza zamanaşımının dolması,
  • Genel af.

Adli sicilden silinip arşiv kaydına alınan bilgiler, arşiv kaydının oluşturulduğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle tamamen silinir. Ancak TCK dışındaki bir kanundan kaynaklı mahkumiyetlerde bu süre farklılık gösterebilir.

GBT Sorgulamasından Kaçmak Suç Mudur?

Kolluk kuvvetleri makul bir şüphe üzerine GBT sorgulaması ve önleme araması yapmaya yetkilidir. Makul bir şüphe bulunmasa dahi rutin uygulamalar çerçevesinde kolluk tarafından GBT sorgulamasının yapılması mümkündür. Kişinin GBT sorgulama işlemine karşı çıkması, direnmesi, kaçması, yahut çeşitli eylemlerle emniyet güçlerinin görevini yapmasını engellemesi TCK m.265 uyarınca Görevi yaptırmamak için direnme suçunu oluşturur. Kamu görevlisine karşı görevini yapmasını engellemek amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Kolluk Kuvvetlerinin GBT’de Hukuki Dayanağı

Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu m.4/A’ya göre, Polis, kişileri ve araçları;

a) Bir suç veya kabahatin işlenmesini önlemek,

b) Suç işlendikten sonra kaçan faillerin yakalanmasını sağlamak, işlenen suç veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek,

c) Hakkında yakalama emri ya da zorla getirme kararı verilmiş olan kişileri tespit etmek,

ç) Kişilerin hayatı, vücut bütünlüğü veya malvarlığı bakımından ya da topluma yönelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi önlemek, amacıyla durdurabilir.

“Polis, durdurduğu kişiye durdurma sebebini bildirir ve durdurma sebebine ilişkin sorular sorabilir; kimliğini veya bulundurulması gerekli diğer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilir.”

İlgili PVSK hükmü ve GBT sisteminde var olan bilgiler birlikte düşünüldüğünde, GBT sorgulamasındaki asıl amacın hakkında yakalama emri veya zorla getirme kararı verilmiş olan kişileri tespit etmek olduğu söylenebilir. GBT uygulaması yapılması amacıyla bir kişinin durdurulabilmesi için, kolluk kuvvetinin tecrübesine ve içinde bulunulan durumdan edindiği izlenime dayanan bir makul sebebi olmalıdır. Ancak ne tür bir halin kişinin hakkında yakalama emri olduğunu göstereceğini kestirebilmek güçtür.

GBT Sorgulama E-Devlet 2024

e-Devlet aracılığıyla GBT sorgulaması yapabilmek için öncelikle https://www.turkiye.gov.tr/ adresinden T.C. kimlik numarası ve e-Devlet şifresi ile sisteme giriş yapılır. Henüz bir e-Devlet şifreniz yoksa, en yakın PTT şubesine giderek, şifrenizi talep edebilirsiniz. Şifre almak için kimliğinizi ibraz etmeniz yeterli olacaktır.

GBT E-Devlet

e-Devlet uygulamasına giriş yaptıktan sonra arama kısmına “adli sicil kaydı” yazarak Adli Sicil Kaydı Sorgulama ekranına ulaşacaksınız.

E-Devlet Adli Sicil Kaydı

Karşınıza çıkan bilgilendirme yazısını okuyup, “Yukarıdaki bilgilendirme yazısını okudum ve kabul ediyorum.” Kutucuğunu işaretledikten sonra “Devam Et” butonuna tıklayarak işlemin ikinci aşamasına geçiş yapacaksınız. Belgenin verileceği kurum türü, belgenin neden verileceği ve nereye verileceğini işaretledikten sonra üçüncü aşamada “Sorgulama Sonucu” karşınıza çıkacaktır, Adli Sicil Kaydınızı bu ekranda inceleyebilir, kaydedebilir, kopyasını alabilirsiniz.

E-Devlet Adli Sicil Kaydı Sorgulama

Hatırlatmakta fayda var ki, esasen GBT ve Adli Sicil Kaydı birbirinden farklı kavramlardır. Adli sicil kaydı, Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü merkez veri tabanındaki adli sicil ve arşiv kayıtlarının tümünü gösterirken, polis veya jandarma tarafından GBT sorgulaması yapıldığında, aktif olarak arandığınız kayıtlar veya kısıtlamaya yönelik cezaların durumu görülebilmektedir.

GBT’de Tedbir Var Ne Demektir?

Ceza Mahkemeleri, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı yerine “adli kontrol şartıyla” serbest bırakma kararı verilebilir. Adli kontrol tedbirleri, kişinin idari yollarla (yurt dışı çıkış yasağı, imza vermek vb.) kontrol altına alınmasını amaçlar. Hakkında adli kontrol tedbiri hükümleri uygulanan kişinin GBT kaydında bu “TEDBİR”, görüntülenebilmektedir.

Mahkemeden Çıkan Yakalama Kararı Ne Zaman GBT’ye Düşer?

Mahkeme tarafından hakkında yakalama kararı verilen kişinin evrakları, gecikmeksizin ilgili birime gönderilir ve işlenen bilgi formları GBT sistemine kaydedilir.

GBT’de Meslek Görünür Mü?

GBT sorgulamasında görüntülenen kişisel bilgiler arasında meslek yoktur, ancak kişinin kimlikte de yazan kişisel bilgileri görüntülenebilir.

Polis Neden GBT Yapar?

Polis, tecrübesi ve o anki durumun şartlarına göre, bir suç işlediğinden şüphelendiği yahut hakkında bir yakalama kararı bulunma ihtimali olan kişiye makul şüphenin oluşması durumunda kimlik sorar ve GBT sorgulaması yapar. GBT sorgulaması her zaman bir şüphe sonucu değil, bazen de tedbir amaçlı genel uygulama şeklinde yapılır. Meydanlar, toplu taşıma araçları gibi yerlerde yapılan sorgulamanın amacının hakkında yakalama emri veya zorla getirme kararı verilmiş olan kişileri tespit etmek olduğu söylenebilir.

Av. Buğra Çapa

Av. Buğra Çapa, Tekirdağ Anadolu Lisesi’nden mezun olduktan sonra Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi almıştır. 2019 yılında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!