Evlat edinme ilişkisi 4721 sayılı Türk Medeni Kanun’un 305-320. maddeleri arasında geçmektedir. Evlat edinme ilişkisi kan bağına dayanmadan kişilerin mahkeme kararı ile soy bağı kurmasıdır. Evlat edinme ilişkisi hem çocuk sahibi olmayan kişilerin çocuk sahibi olarak çocuk sevgisi ve mirasçı bırakabilmelerine hem de evlilik dışı çocukların ebeveyn ve aile sevgisi ile büyümesine olanak sağlamaktadır.
Bu yazımızda evlat edinme davasına ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.
Evlat Edinmenin Yolları Nelerdir?
Evlat edinme davası, evlat edinme şartlarını gerçekleştiren kişi veya kişilerin evlat edinmek için açması gereken bir davadır. Evlat edinme davası, çekişmesiz bir yargı faaliyetidir. Evlat edinme süresince şartların gerçekleşip gerçekleşmediği incelenmekle birlikte bu incelemeye bağlı olarak süre değişkenlik göstermektedir. Evlat edinmenin şartlarına bakılırken kararın verileceği ana önem verilmektedir.
Evlat edinmenin ilk aşaması ilgili belgeleri evlat edinecek kişinin yerleşim yerindeki Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne götürülerek başlamaktadır. İlgili müdürlük gerekli belgeleri denetleyerek araştırır, bunun akabinde evlat edinecek kişiler evlat edinme kararı alınması için mahkemeye başvurur.
Evlat Edinmenin Şartları
Evlat edinmenin şartları küçüklerin evlat edinilmesi ile ilgili olan şartlar ile ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesi ile ilgili olan şartlar olarak ikiye ayrılmaktadır. Küçüklere ilişkin olan şartlar TMK m. 305-312 arasında geçmektedir. Evlat edinecek kişi ile küçüğün bu ilişkide yararı bulunmalı, küçük evlat edinen tarafından belli bir süre bakılmış olmalı, evlat edinecek kişinin çocuklarının yararını zedelememelidir.
Evlat edinecek kişilerin şartları ve küçüğün şartları olarak ikiye ayrılır:
Evlat Edinecek Kişiler İçin Gerekli Şartlar:
Birlikte Evlat Edinme Durumunda:
a) En az 5 yıldır evli olunması veya
b) Her iki kişinin de 30 yaşını doldurmuş olması
Üvey Çocukların Evlat Edinilmesi Durumunda:
a) En az 2 yıl evli veya
b) 30 yaşını doldurmak
Evli Kişilerin Tek Başına Evlat Edinmesi Durumunda:
a) Evlat edinecek kişi 30 yaşını doldurmalı
- Evlat edinecek kişinin eşinin ayırt etme gücünden yoksun kalması veya
- İki yıldır nerede olduğu bilinmiyorsa veya
- Mahkeme kararı ile eşler iki yıldır ayrı yaşamakta ise kişi evlat edinebilir
Evli Olmayan Kişinin Evlat Edinmesi Durumunda:
a) 30 yaşını doldurmuş olması
Küçükler İçin Gerekli Şartlar:
- Evlatlık ile evlat edinen arasında 18 yaş fark olmalı
- Ayırt etme gücüne sahip küçüklerin rızası
- Anne ve babanın rızası – vesayet dairelerinin izni
Evlatlık ergin veya kısıtlı ise bakılacak TMK maddesi 313’tür. Buna göre:
Evlat Edinecek Kişiler İçin Gerekli Şartlar:
- Evlat edinecek kişinin çocuklarının izni
Evlatlık Açısından Gerekli Şartlar:
- Evlatlığın ergin veya kısıtlı olması
- Evlatlık evli ise eşinin rızası
Ve aşağıda yazılacak olan şartlardan herhangi birinin gerçekleşmesi gereklidir:
- Evlatlığın bedeni ve zihni problemleri nedeni ile sürekli yardıma muhtaç olması
- Evlat edinecek kişi evlat edinilecek kişiye küçükken 5 yıl boyunca bakılması
- Evlat edinecek kişi evlat edinilecek kişiyle 5 yıl boyunca aile gibi yaşamaları
Evlat Edinme Davası Nedir?
Evlat edinme davası, evlat edinecek kişi ile evlat edinilecek kişinin arasındaki soy bağının oluşturulması için açılması gereken bir dava türüdür. Bu dava açılmadan herhangi bir şekilde soy bağı kurulabilmesi ve bu durumun ilgili merciler tarafından tanınabilmesi mümkün değildir. Evlat edinme davası, çekişmesiz bir yargı faaliyetidir. Bunun sonucu olarak taraf mevcut değildir, ilgililer söz konusudur. Mahkeme kararının kurucu bir niteliği vardır.
Kimler Evlat Edinme Davası Açabilir?
Kişi tek başına evlatlık edinecekse, tek başına evlat edinme davasını ikame edebilir. Kişi, eşi veya bir diğer kişi ile birlikte evlat edinecek ise evlat edinme davasını bu kişilerin birlikte açmaları gerekmektedir.
Evlat Edinme Davası 18 Yaş Altı ve Üstü İçin Nasıl Ayrılır?
Evlat edinilecek kişinin ergin ya da küçük olması açısından birtakım farkları bulunmaktadır. Bu farklar:
Küçükler yani 18 altı kişiler için:
Evlat Edinecek Kişiler İçin Gerekli Şartlar:
Birlikte Evlat Edinme Durumunda:
a) En az 5 yıldır evli olunması veya
b) Her iki kişinin de 30 yaşını doldurmuş olması
Üvey Çocukların Evlat Edinilmesi Durumunda:
a) En az 2 yıl evli veya
b) 30 yaşını doldurmak
Evli Kişilerin Tek Başına Evlat Edinmesi Durumunda:
a)Evlat edinecek kişi 30 yaşını doldurmalı
- Evlat edinecek kişinin eşinin ayırt etme gücünden yoksun kalması veya
- İki yıldır nerede olduğu bilinmiyorsa veya
- Mahkeme kararı ile eşler iki yıldır ayrı yaşamakta ise kişi evlat edinebilir
Evli Olmayan Kişinin Evlat Edinmesi Durumunda:
a) 30 yaşını doldurmuş olması
Küçükler İçin Gerekli Şartlar:
- Evlatlık ile evlat edinen arasında 18 yaş fark olmalı
- Ayırt etme gücüne sahip küçüklerin rızası
- Anne ve babanın rızası – vesayet dairelerinin izni
Evlatlık ergin veya kısıtlı kişiler için:
Evlat Edinecek Kişiler İçin Gerekli Şartlar:
- Evlat edinecek kişinin çocuklarının izni
Evlatlık Açısından Gerekli Şartlar:
- Evlatlığın ergin veya kısıtlı olması
- Evlatlık evli ise eşinin rızası
Ve aşağıda yazılacak olan şartlardan herhangi birinin gerçekleşmesi gereklidir:
- Evlatlığın bedeni ve zihni problemleri nedeni ile sürekli yardıma muhtaç olması
- Evlat edinecek kişi evlat edinilecek kişiye küçükken 5 yıl boyunca bakılması
- Evlat edinecek kişi evlat edinilecek kişiyle 5 yıl boyunca aile gibi yaşamaları
Evlat Edinme Davası Kime Karşı Açılır?
Evlat edinme davası çekişmesiz bir yargılama olduğu için herhangi bir kişiye karşı açılmaz. Mahkemeye başvuracak kişiler talepte bulunur ve bu talep sonucunda mahkeme davayı incelemeye alır.
Evlat Edinme Davası Ne Kadar Sürer?
Evlat edinme davasının süresi mahkemenin araştırmalarına bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Mahkeme bu süreci ayrıntılı bir şekilde araştırmaktadır. Çünkü evlatlık ilişkisi her ne kadar aile bağlarını güçlendirebilse de diğer taraftan yanlış alınacak kararla aile bağlarını da zedeleyebilmektedir. Bu da aile bağlarına dikkat eden mahkeme için süreci uzatabilecek bir durumdur.
Evlat Edinme Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Evlat edinme davasında yetkili mahkeme; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin yerleşim yerindeki mahkeme, tek başına evlat edinmede ise evlat edinecek kişinin yerleşim yerindeki mahkemedir. Görevli mahkeme ise Aile Mahkemeleri olmakla birlikte kişinin veya kişilerin yerleşim yerinde mevcut değilse asliye hukuk mahkemeleridir.
Evlat Edinme Davasının Sonuçları
Evlat edinme davasının en genel sonucu, evlat edinen ve evlatlık arasında soybağı kurulmasıdır. Bu soybağı sayesinde, evlat edinenin velayet hakkı doğmaktadır. Anne ve babanın velayet hakkı sona ermektedir. Velayet hakkının evlat edinene geçmesi ile birlikte çocuğun bakımı, eğitimi çocuk mallarına ilişkin anne- babaya verilen haklar evlat edinene geçer.
Evlat edinilmesi ile evlat edinilen kişi ile anne ve babası arasındaki soybağı devam etmektedir hatta evlat edinen kişi veya kişiler ile evlat edinilen kişinin anne ve babasının soybağı arasında ilişki kurulur.
Tam evlat edinme sistemi Türk hukukunda mevcut değildir. Yani buradan anlaşılacağı üzere, evlat edinilen kişinin anne- babasının hala mirasçısı olduğu ancak ikinci dereceden mirasçı olduğu bu da evlat edinen nafaka yükümlülüğünü yerine getirmediği takdirde anne- babasından nafaka talep edilebileceği sonucuna varılmaktadır.
Evlatlık küçük ise evlat edinenin soyadını alır. Ancak ergin olan kişi evlat edinilirse eğer ki evlat edinilen isterse evlat edinenin soyadını alabilir. Evlatlık küçük ise evlat edinen evlatlığa yeni isim verebilir.
Evlat Edinmenin Hukuki Sonuçları Nelerdir?
Evlat edinme ile birlikte, evlat edinenin velayet hakkı doğmaktadır. Anne ve babanın velayet hakkı sona ermektedir. Velayet hakkının evlat edinene geçmesi ile birlikte çocuğun bakımı, eğitimi çocuk mallarına ilişkin anne- babaya verilen haklar evlat edinene geçer.
Birlikte evlat edinen ve çocuğun ayırt etme gücüne sahip olmaması halinde nüfus kayıtlarındaki anne-baba adı yerine birlikte evlat edinen kişilerin adları yazar.
Evlat edinme ilişkisi sonucunda evlat edinen ile evlat edinilen arasında evlenme yasağı vardır. Bunun yanı sıra bu kişilerden biri ile diğerinin altsoyu veya eşi evlenemez.
Evlat edinilmesi ile evlat edinilen kişi ile anne ve babası arasındaki soybağı devam etmektedir hatta evlat edinen kişi veya kişiler ile evlat edinilen kişinin anne ve babasının soybağı arasında ilişki kurulur.
Eşin Çocuğunu Evlat Edinme Davası Açması
Kişi isterse eşinin çocuğunu yani üvey çocuğunu evlat edinebilir. Ancak bunun için belli şartları gerçekleştirmesi gereklidir.
Evlat edinecek kişi açısından : En az 2 yıl evli veya, 30 yaşını doldurmak.
Üvey çocuk açısından : Evlatlık ile evlat edinen arasında 18 yaş fark olmalı, ayırt etme gücüne sahip küçüklerin rızası olmalı, anne ve babanın rızası veya varsa vesayet dairelerinin izni olmalıdır.
Bu şartlara uygun her kişi mahkemeye başvurarak üvey çocuğunu evlat edinebilir.
Evlat Edinme Dava Dilekçesi Örneği
İSTANBUL (…) AİLE MAHKEMESİ’NE
DAVACILAR:
ADRES:
DAVALILAR: 1- AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI İL MÜDÜRLÜĞÜ
2- KÜÇÜĞÜN ANNE VE BABASI
DAVA KONUSU: Müvekkillerin küçük ….’yi birlikte evlat edinmelerine karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR:
- ../../…. doğumlu müvekkil ….. ile ../../…. doğumlu müvekkil eşi …., ../../…. tarihinde evlenmişlerdir. Bu tarihten itibaren …. ikametgah adresinde birlikte yaşamaktadırlar. Bununla ilgili olarak müvekkillerin evlilik belgeleri, ikametgah ve nüfus kayıt belgeleri işbu dilekçe eki ile Mahkemeye sunulmuştur. (EK-1)
- Müvekkil …. mesleği …. olup …. Şirketinde …. görevini icra etmektedir. Eşi müvekkil ….’nın mesleği …. olup …. Kurumunda …. görevini icra etmektedir. Dilekçemizin eklerinden de anlaşılacağı üzere iki müvekkilin gelir seviyesi Türkiye’de yaşayan ortalama bir aileden çok yüksektir. Bordroları ve banka kayıtları dilekçenin ekine eklenmiştir. (EK-2)
- Müvekkillerin kendine ait bir aile konutu ve yazlığı da mevcuttur. Bunun yanı sıra ek bir konutları daha bulunup buradan da kira geliri elde etmektedirler. Bu konutların tapu kayıtları dilekçeye eklenmiştir. (EK-3)
- Müvekkiller ne kadar da çocuk sahibi olmak isteseler de çocuk sahibi olamamışlar ve çocuk hasreti ile yaşamaktadırlar. Yakın çevresinden tanıdıkları olan küçüğün anne ve babası …. ve ….’nın çocukla ilgilenmediğini ve küçüğün aile hayatından mahrum olarak yaşadığını görünce belli bir süre kendilerinde yaşaması teklif edilmiş ve çocuk ../../…. tarihinden itibaren müvekkiller ile birlikte yaşamaktadır.
- TMK m.305’e bakılarak çocuğun aile ile 1 yıl boyunca yaşaması ve diğer şartların da sağlanması ile çocuk evlat edinilebilir. Bu şartlar ise TMK 306’da yazılmış olup en az 5 yıl evli olmaları ve her iki eşin de 30 yaşını doldurmuş olmaları gerekmektedir. Bu şartlar ilgili ekten de anlaşılacağı üzere sağlanmıştır. Hem maddi olanaklar hem de manevi olanakları ayrıca en önemlisi olan küçük ile aralarında geçen sevgi ve bağlılık nedeni ile küçük …. ‘ya birçok fayda sağlayacaklarını gören müvekkiller evlat edinme başvurusu yapmak istemişlerdir. Bu durumda bu tarihten itibaren müvekkillerim ile birlikte yaşayan küçük ….’nın müvekkillerim tarafından evlat edinmelerini talep etmekteyiz.
HUKUKİ NEDENLER: TMK, HMK ve ilgili mevzuat
HUKUKİ DELİLLER: evlilik belgeleri, ikametgah ve nüfus kayıt belgeleri, ….’nın ve ….’nin bordroları ve banka kayıtları, tapu kayıtları, tanık, bilirkişi, sair delil.
SONUÇ VE TALEP: Yukarıda açıklanan nedenler ile Mahkemenizce re ‘sen dikkate alınacak nedenlerle
- Davamızın ve taleplerimizin KABULÜNE,
- Müvekkillerin küçük….’yi birlikte evlat edinmelerine KARAR VERİLMESİNİ vekaleten arz ve talep ederiz.
Evlat Edinilen Çocuğun Soyadı ve Hukuki Hakları Nasıl Değişir?
Evlatlık küçük ise evlat edinenin soyadını alır. Birlikte evlat edinen ve çocuğun ayırt etme gücüne sahip olmaması halinde nüfus kayıtlarındaki anne-baba adı yerine birlikte evlat edinen kişilerin adları yazar.
Evlat edinme ilişkisi sonucunda evlat edinen ile evlat edinilen arasında evlenme yasağı vardır. Bunun yanı sıra bu kişilerden biri ile diğerinin altsoyu veya eşi evlenemez.
Evlatlık küçük ise evlat edinen evlatlığa yeni isim verebilir.
Evlat Edinme Sonrası Miras Hakları Nasıl Düzenlenir?
Evlat edinme sonrası, evlat edinilen kişi ile anne ve babası arasındaki soybağı devam etmektedir. Hatta evlat edinen kişi veya kişiler ile evlat edinilen kişinin anne ve babasının soybağı arasında ilişki kurulur.
Evlat Edinme Davasında Çocuğun Rızası Gerekli Midir?
Evlat edinme davasında çocuk, ayırt etme gücüne sahip bir çocuk ise bu durumda çocuğun rızası da gereklidir. Ayırt etme gücüne sahip olmada çocuğun yaşı bir etken değildir. Somut olaya göre değerlendirilir.
Evlat Edinme Davası Hangi Durumlarda Reddedilebilir?
Evlat edinme davasının reddedilmesinin temel nedeni ilgili kişilerin bu dava bakımından şartları sağlayamamasıdır. Kişiler gerekli şartları sağlasa bile bunları kanıtlayamazsa bu durumda da evlat edinme davası reddedilebilir.
Tek Ebeveyn Olarak Evlat Edinmek Mümkün Müdür?
Tek ebeveyn olarak evlat edinmek mümkündür ancak şartların tamamlanmış olması aranmaktadır. Bu şartlar küçüklerin evlat edinmesi yönünden:
- Evlat edinecek kişinin 30 yaşını doldurmuş olması
- Küçük ile aralarında 18 yaş olması
- Ayırt etme gücüne sahip çocuğun rızası
- Küçüğün anne-babasının rızası
Ancak evlat edinilecek kişi ergin veya kısıtlıysa şartlar değişmektedir:
- Evlat edinecek kişinin çocuklarının izni
- Evlatlığın ergin veya kısıtlı olması
- Evlatlık evli ise eşinin rızası
Ve aşağıda yazılacak olan şartlardan herhangi birinin gerçekleşmesi gereklidir:
- Evlatlığın bedeni ve zihni problemleri nedeni ile sürekli yardıma muhtaç olması
- Evlat edinecek kişi evlat edinilecek kişiye küçükken 5 yıl boyunca bakılması
- Evlat edinecek kişi evlat edinilecek kişiyle 5 yıl boyunca aile gibi yaşamaları
Evlat Edinilen Çocuğa Evlatlık Olduğu Söylenilmesi Zorunlu Mudur?
Zorunluluk söz konusu olmasa da evlat edinilen çocuğun evlatlık olduğunu bilmesi hukuken doğrudur. Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanmış olan Çocuk Hakları Sözleşmesi madde 7’ye bakılırsa her çocuğun anne-babasını öğrenmesi gereklidir. Türkiye tarafından da imzalanmış bir sözleşme olması nedeni ile hiyerarşik olarak kanun düzeyinden yukarıda olan bu anlaşma ülkemiz açısından önem arz etmektedir.
Yurt Dışından Evlat Edinme Süreci Nasıl İlerler?
Yurt dışından evlat edinme süreci için 1993 tarihli Lahey Evlat Edinme Antlaşması’na bakılması gereklidir. Bu anlaşmaya göre bir kişi yurt dışından evlat edinmek isterse evlat edinilecek kişinin o ülke içerisinde evlat edinilememiş olması gerekmektedir.
1993 Lahey Sözleşmesi uyarınca evlat edinmek isteyen kendi yerleşim yerinde bulunan ilgili makamlara başvurur. Sonrasında gerekli işlemlerin halledilmesinin ardından Türkiye’ye getirebilir. Bunun ardından 1 yıl boyunca çocuğun barınma, eğitim ve gıda ihtiyacını başvurduğu ikamet adresinde karşılar. Yurt dışına çıkamaz, ikametgâhını makamlara bildirmediği takdirde değiştiremez.
1993 Lahey Evlat Edinme Sözleşmesi sadece taraf devletler için geçerlidir. Taraf devlet olmayan devletin vatandaşları arasında yapılacak her tür durum ya bu ülkelerin kendi arasındaki anlaşmalarına göre ya da ilgili devletlerin hukuk mevzuatına göre yapılmalıdır.
