MakalelerimizŞirketler ve Ticaret Hukuku

Anonim Şirketlerde Pay Devri

Anonim şirketlerin iktisadi hayata getirdiği en önemli özellik, şirket paylarının serbestçe devredilebilmesidir. Bu sayede yeni yatırımlar için her zaman finansman sağlanması mümkün olmuş ve modern dünya bu çerçevede gelişmiştir. Kural olarak anonim şirketlerde payların devri serbest olsa da kanunla veya sözleşmelerle çeşitli yollarla sınırlandırılabilir.

Anonim şirketlerde pay devrine hakim olan kurallara dair genel bilgilere makalemizde yer verilmiştir. Detaylı bilgi almak ve danışmanlık hizmetleri için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

Anonim Şirketlerde Pay Kavramı

Pay, anonim şirketi diğer tüm şirket türlerinden ayrıştıran en temel kavramlardan biridir. Anonim şirketi tanımlayan Türk Ticaret Kanunu’nun 329. maddesi uyarınca; “Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir.’’

Pay denildiğinde üç farklı kavramın anlaşılması mümkündür. Pay; ilk anlamıyla, esas sermayenin bölünmesiyle oluşan her bir parçayı ifade eder ve bu anlamda paya belirli bir itibari değer biçilir. Bu itibari değer gerçek değeri her zaman yansıtmamakla birlikte, itibari değerin karşılığı olan gerçek değer şirketin malvarlığı artıp azaldıkça değişiklik gösterir. Aynı zamanda pay, ikinci anlamıyla pay senedini de ifade edebilir. Şirket, payları bir evraka bağlayarak devrini bu yolla sağlayabilir, buna “pay senedi” veya uygulamada kısaca “pay” denir. Payın üçüncü ve son anlamı anonim ortaklık içindeki pay sahipliği statüsüdür, şirket içerisindeki genel kurul kararlarının alınmasında bu anlamda pay sahipliği ve pay çoğunluğu etkilidir. Yazımızda pay kavramını ilk anlamıyla, yani sermayenin bölünmüş birimlerini ifade eder şekilde kullanacağız.

Anonim Şirketlerde Pay Çeşitleri

Paylar; getirilen sermayenin türüne göre, oy hakkına veya itibari değere sahip olup olmamasına göre, imtiyaz durumuna göre, bedelli veya bedelsiz olmasına göre sınıflandırılmış ve her sınıflandırmaya ayrı hukuki sonuçlar öngörülmüştür. Ancak pay devri (hisse devri) söz konusu olduğunda en önemli ayrım payların senede bağlanmış veya payların senede bağlanmamış olması ayrımıdır.

A-)Senede Bağlanmamış (Çıplak) Pay:

Anonim şirketlerin kuruluşunda veya sermaye artırımına gidildiğinde yeni paylar ortaya çıkar. Bu paylar ilmühaber çıkarılana veya pay senetleri bastırılana kadar “çıplak pay” olarak anılırlar. Çıplak paylar, anonim şirketin esas sözleşmesinde yazılıdır. Pay senetlerinin zayi olması veya pay sahibinin sermaye getirme borcunu yerine getirmemesi sonucunda pay senetleri iptal edilirse söz konusu pay yine çıplak paya dönüşür.

B-)Senede Bağlanmış Paylar:

Anonim şirket ortakları, kendi iradeleriyle esas sözleşmedeki payları yazılı bir belge olarak oluşturabilirler. Payı belgeleyen bir ispat aracı olan bu kıymetli evraka “pay senedi” veya yaygın kullanılan adıyla “hisse senedi” denir. Pay senetleri nama yazılı, hamiline yazılı ve ilmühaber olmak üzere üç şekilde düzenlenebilir. Şöyle ki;

Nama yazılı pay senetleri; belirli bir pay sahibi (hissedar) adına yazılmış olan senetlerdir. Bu senetlerin üzerinde pay sahibinin kim olduğu ve ikametgâh adresi açıkça yazılı olur. Nama yazılı payların çıkarılması azlığın istemine bağlıdır. Şirket sermayesinin en az %10’unu, halka açık şirketlerde ise sermayenin en az %20’sini oluşturan azlık genel kurulda nama yazılı pay senedi bastırılmasını isteyebilir.

Hamiline yazılı pay senetleri; bir anonim şirketin sermayesini oluşturan payların tamamı ödendikten sonra bastırdığı ve hak sahiplerine dağıttığı senetlerdir. Bu senetlerin üzerinde hissedar değil hisse senedinin sahibi belirtilir. Pay sahibinin kimliğini gizli tutarken aynı zamanda payların devrini kolaylaştıran bir pay senedi türüdür. Zilyetliğin devri yani fiziksel olarak elden ele geçirme yoluyla veya elektronik ortamda transfer edilerek devredilebilir. Ticaret hayatında likiditeyi sağladığı için genellikle pay senetleri hamiline yazılı olur.

İlmühaberler; hamiline yazılı pay senetleri çıkartılana kadar bunların işlevini sağlamak için ilmühaber senetleri bastırılır. Bu senetlere uygulanacak hukuk, nama yazılı pay senetlerinden kıyas edilerek oluşturulur.

Anonim Şirketlerde Pay Devri Nasıl Yapılır?

Pay devri işlemleri yalnızca iktisadi bir kıymetin devrinden ibaret olmayıp aynı zamanda şirket içerisindeki ortaklık statüsünün transfer edilmesi anlamına gelir. Bu devir şirket içinde hissedarlar arasında yapılabileceği gibi paylar şirket ortakları dışındaki gerçek veya tüzel kişilere ihraç da edilebilir.
Türk Ticaret Kanunu’na göre, pay devrinin gerçekleşmesi için, pay türlerine göre farklılık gösteren belirli adımlar izlenmelidir. Şöyle ki;

Senede bağlanmamış payların devri:

Senede bağlanmamış payların devredilebilmesi için, öncelikle alacağın temliki sözleşmesi yazılı şekilde akdedildikten sonra pay devri sözleşmesi hazırlanmalıdır. Bu sözleşme devreden ve devralan arasında, devir koşullarını içerir şekilde hazırlanır ve imzalanır. Devir sözleşmesinin yazılı olarak yapılması ve eğer bedeli henüz tam olarak ödenmemişse şirket tarafından onanması şarttır.

Senede bağlanmış payların (hisse senetlerinin) devri:

Nama yazılı pay senetlerinin devrinde; ticaret hukukunda emre yazılı pay senetlerinin devrine benzer şekilde senedin devralan kişiye yapılacak “ciro” ve “zilyetliğin devri” şarttır. Ciro, tam ciro olabileceği gibi beyaz ciro da olabilir.

Hamiline yazılı pay senetlerinin devri; herhangi bir sınırlama olmaksızın yalnızca senedin elden ele teslimiyle gerçekleştirilir. Senedi devralanın payın zilyetliğine ve üzerinde tasarruf yetkisine sahip olması yeterlidir. Pay senedi malikin elinden rızası olmadan çıksa bile, eğer senedi devralan iyiniyetli ise malik senet üzerindeki hakkını kaybedecektir.

Hangi Paylar Devredilebilir?

Devri esas sözleşmeyle sınırlandırılmamış olan paylar devredilebilir. Şirket kurulurken esas sözleşmede nama yazılı payların yalnızca şirketin onayıyla devredilebileceği belirtilmiş olabilir. Bunun haricinde esas sözleşmede payların devredileceği kişilerin özelliklerine dair sınırlamalar veya ayrıcalıklar getirilmiş olabilir. Pay devri gerçekleştirilirken bu hususa dikkat etmek gerekir. Esas sözleşmede yer verilen bu sınırlamalar şirket tasfiyeye girmişse düşecektir.

Bedeli tam olarak ödenmiş olan paylar devredilebilir. Kural olarak bedeli tamamen ödenmiş paylar devredilebilir. Ancak (esas sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa) şirket yönetim kurulun bu hususta onay vererek bedeli tamamen ödenmemiş payların devrini mümkün kılabilir. Ayrıca miras paylaşımı, aile hukukunda mal ayrılığı rejimine geçilmesi, cebri icra yoluyla payların iktisap edilmesi durumları bu kuralın dışında bırakılmıştır.

Pay Devri Esnasında Karşılaşılabilecek Olası Hukuki Sorunlar ve Çözümleri

  1. Şirket esas sözleşmesinde veya pay devrine ilişkin yapılan anlaşmalarda konulabilecek sınırlayıcı hükümler payın devrini kısıtlayabilir veya engelleyebilir. Bu sözleşmelerdeki hükümlerin incelenmesi ve gerekirse payın devrini sağlamak için hükümlere uygun yolların araştırması gerekir.
  2. Şirket esas sözleşmesi veya ilgili hukuki mevzuat belirli durumlarda payın devrini izne tabii kılabilir. Bu durumda gereken izinlerin eksikliği pay devrinin önüne geçer.
  3. Pay devri işlemi, şirketin çıkarlarına aykırı olabilecek bir duruma sebebiyet veriyorsa şirket bu devri engellemeye karar verebilir. Böyle durumlar, çekişme yaratacak ve problemlerin hukuki sahaya taşınmasına sebep olacaktır.
  4. Rekabet hukuku, ticaret hukuku içerisinde kanun koyucu tarafından en çok önemsenen alanlardandır ve ekonomik hayatın devamlılığı ve refahı için rekabet kurallarına uyulması oldukça önemlidir. Eğer pay devri şirket içinde veya dışında rekabet hukukuna aykırı bir konsantrasyon veya tekelleşme yaratıyorsa hukuki sorunlar ortaya çıkacaktır. Bu durumda yalnızca şirket içinde değil bütün ticari hayat dahilinde yaptırımlarla karşılaşmak mümkün olur.
  5. Vergi uyuşmazlıkları; pay devri de bütün iktisadi işlemler gibi vergisel usullere bağlanmıştır. Pay devri işlemi vergi beyanları, ödemeleri veya diğer vergi yükümlülükler açısından usule uygun gerçekleştirilmezse maliye alanında ve hukuki alanda krizlere sebep olabilir.

Pay Devir Sözleşmesi Zorunlu Mudur?

Anonim şirketlerin en önemli özelliği payın devrinin serbestliğidir. Kural olarak anonim şirketlerde pay devri yapılırken devir sözleşmesi yapılması zorunlu değildir. Bu kuralın istisnası yukarda açıkladığımız senede bağlanmamış payların devrinde bulunur.

Pay Devri Tescile Tabi Midir?

Anonim şirketler, ismiyle müsemma olarak pay sahiplerinin anonim olması esasına dayanır. Bu nedenle Limited Şirketler için zorunlu kılınmış pay sahiplerinin ticaret siciline tescili, anonim şirketler için zorunlu değildir. Devir şirket tarafından onaylandıysa, bu yeterlidir.

Anonim Şirketlerde Pay Devri Yasaklanabilir Mi?

Yukarıda sözü edildiği gibi, anonim şirketleri oluşturan temel payların serbestçe devredilebilmesidir. Yine de kanunda veya esas sözleşmede çeşitli sınırlamalar getirilebilir veya bazı durumlarda, bazı kişilere pay devri yasaklanabilir. Şu durumlarda payın devrinin yasaklanması söz konusu olur:

  • Ön satın alma hakkı tanınması; bu durumda payını devretmek isteyen pay sahibi diğer pay sahiplerine teklif sunmadığı ve bu teklif reddedilmediği sürece paylarını üçüncü kişilere devredemez.
  • Kamu düzenine aykırılık; pay devri işlemi yasaya ve kamu düzenine aykırılık yaratıyorsa devir yasaklanabilir veya geçersiz sayılabilir. Örnek olarak, rekabet hukukuna ilişkin aykırılıklar verilebilir.

Payın devrinin sınırlandırılması veya yasaklanması için saydığımız sebepler dışında şirketin esas sözleşmesine veya pay sahipleri arasındaki anlaşmalara bağlı olarak başka sebepler de bulunabilir. Bu nedenle sözleşmelerin ayrıntılı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.

Anonim Şirketlerde Avukat Desteği Almak Neden Önemli?

Anonim şirketler tek başına Türk Ticaret Kanunu’nda toplam 234 maddede düzenlenmiştir. Bu sebeple kanunda en çok düzenlemeye tabi tutulmuş şirket türüdür. Bunun ötesinde anonim şirketlerin faaliyet alanlarına ve sermaye piyasasındaki yerlerine göre bağlı oldukları birçok özel mevzuatları vardır. Bütün bu yasal düzenlemelere rağmen, ticari hayatta tanınan serbestliğin ürünü olarak şirketler bazı sınırlar dahilinde olsalar da kendi işleyişlerini belirlemekte serbesttirler. Her şirket ve şirketlerin tüm işlemleri karmaşık bir sözleşme toplamı ortaya çıkarır.

Mevzuatın, şirket işleyişlerinin ve sözleşmelerin teknik ve ayrıntılı içeriğinden ötürü bu alanda eğitim ve uzmanlık sahibi bir avukata başvurmanız haklarınızı temin etmek için en doğru yol olacaktır. Ticari hayatta pek çok uyuşmazlık çıkabilmekle birlikte iş ve işleyişin bozulmadan sağlıkla ilerleyebilmesi için her zaman bir hukukçudan görüş alınmalıdır.

Anonim Şirketlerde Pay Devir Sözleşmesi Örneği

Devreden : (…)

Vergi Dairesi ve No’su : (…)

T.C. Kimlik No : (…)

Devir Alan : (…)

Vergi Dairesi ve No’su : (…)

T.C. Kimlik No : (…)

Devir Bedeli : (… -TL) (yazı ile)

Şirketin sermayesi : (… -TL) (yazı ile)

Vergi dairesi ve No’su : (…)

DEVREDEN : İstanbul Ticaret Sicili Müdürlüğünün (…) sicil numarasında tescilli bulunan (…) şirketinin nama yazılı mevcut (…) paya karşılık (…-TL)’lik sermaye hak ve hissemin tamamını (…-TL) bedel ile (…) adresinde mukim, T.C. uyruklu şirkete hariçten ortak olarak giren (…) tarafına bugünkü tarihi itibariyle bütün aktif ve pasifi ile nominal değeri üzerinden devir ettim. Devir bedelini bugün haricen nakden ve peşinen tahsil ettim. Bu hususta bir alacağımın kalmadığını, devre bahis hisselerin bu günden sonra devir alan’a ait bulunduğunu, devir alan’ın iş bu hisse devri sözleşmesini ilgili yere ibrazla kendi adına ortaklar pay defterine işletmesine rıza ve muvafakatimin bulunduğunu, devir alan bu devir sözleşmesine konu hisseleri dilediği gibi tasarrufa yetkili olduğunu, herhangi bir ihtilaf halinde İstanbul mahkeme ve icra dairelerinin yetkili olduğunu, gerek devir alan’ın gerekse diğer hissedarların zimmetlerini umumi suretle ibra ve dava haklarımdan vazgeçtiğimi; beyan, kabul ve taahhüt ederim.

DEVİR ALAN : Yukarıda devredenin beyanında yazılı hisseyi devir aldım. Devir bedelinin bu gün haricen nakden ve peşinen ödedim. Bu hususta bir borcumun kalmadığını, yukarıda yazılı hisseyi devredenin beyanlarını aynen kabul ettiğimi, ihtilaf halinde İSTANBUL mahkeme ve icra dairelerinin yetkili olduğunu, beyan ve taahhüt ederim.

Av. Buğra Çapa

Av. Buğra Çapa, Tekirdağ Anadolu Lisesi’nden mezun olduktan sonra Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi almıştır. 2019 yılında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!