Kanun koyucu, takip kesinleşip haciz aşamasına gelindiğinde, haczi yapabilmek için borçluya mal beyanında bulunma zorunluluğu getirmiştir (İİK m.74-77).
Bu yazımızda mal beyanına ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.
Mal Beyanı Nedir?
Takibin dışında borçluya gönderilen ödeme emrinde, yedi gün içinde itiraz etmeyen ve borcunu da ödemeyen borçlunun aynı süre içinde, mal beyanında bulunması; bulunmazsa hapisle tazyik edileceği, mal beyanında bulunmaz ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunursa hapisle cezalandırılacağı ihtarı bildirilir.
Takibin sonunda alacağının tamamını elde edemeyen alacaklı bu duruma katlanacak, daha sonra borçlu mal edinirse verilen aciz vesikasına dayanarak alacağını bu mallardan tahsil edebilecektir. Ancak borçlunun mal beyanında bulunmaması, gerçeğe aykırı beyanda bulunması, yani takibin gereği olan yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda Kanun birtakım müeyyideler öngörmüştür.
Mal Beyanında Bulunma ve Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Borçlu, borca yetecek miktarda, kendi elinde bulunan veya üçüncü kişilerdeki mal, alacak ve haklarını, bunların çeşit, niteliklerini, her türlü gelirini, yaşama tarzına göre geçim kaynaklarını ve buna göre borcunu nasıl ödeyeceğini mal beyanı olarak icra dairesine bildirmelidir. Borçlu mal beyanında tüm malvarlığını değil, borca yeter malvarlığını bildirmek zorundadır. Borçlunun hiç malı bulunmasa veya düşük bir geliri bulunsa, hatta sadece haczi kabil olmayan malları bulunsa dahi, bu durumu mal beyanında bildirmesi gerekir. Borçlu mal beyanını yukarıda belirtilen şekilde, yazılı veya sözlü olarak icra dairesine bildirmelidir (İİK m.74).
Mal beyanında bulunma süresi yedi gündür. (kambiyo senetlerine dayanan takipte on gündür) Bu süre ödeme emrine itiraz etmek istemeyen borçluya karşı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren başlar. Borçlu yedi gün içinde ödeme emrine itiraz ederse, itirazın kaldırılması veya iptaline kadar mal beyanında bulunmak zorunda değildir. Ancak borçlu, bu davaların sonunda aleyhine karar verilmesi halinde, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmalıdır. (İİK m.75). Karara karşı istinaf yoluna başvurulmuş olması, borçlunun mal beyanı bulunma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
Mal beyanında bulunurken, hiç malı olmadığını veya yeterli malı olmadığını bildiren borçlu, sonradan kazandığı malları ve gelirindeki artışı icra dairesine bildirmelidir (İİK m.77). Aksi halde, on gün disiplin hapsi ile cezalandırılır. Bu malları elinden çıkarırsa, bir aya kadar cezalandırılır (İİK m.339). Bu suçun unsurları, borçlunun mal ve kazancında mevcut artış bildirmemesi veya elden çıkarması, borçlunun kabul edilebilir bir mazeretinin bulunmaması, alacaklının şikayetidir.
Mal Beyanında Bulunmama Cezası
Mal beyanında bulunmayan borçluya karşı kanun koyucu iki tür yaptırım öngörmüştür. Birincisi mal beyanında bulunmayan borçluyu mal beyanında bulunmaya zorlamak için hapisle tazyik (İİK m.76), ikincisi geç mal beyanında bulunan borçlunun hapisle cezalandırılmasıdır. Borçlunun hapisle cezalandırılabileceği fiiller, gerçeğe aykırı mal beyanında bulunması (İİK m.338) ve borçlunun mal varlığındaki artışları bildirmemesidir. (İİK m.339)
Borçlunun bu fillerinden ötürü cezalandırılabilmesi için ödeme emrinin bizzat borçluya gönderilmesi ve böylelikle ihtar edilmiş olması gerekir. Borçlu takipte kendisini bir avukat aracılığı ile temsil ettiriyorsa, avukata gönderilen ödeme emri üzerine mal beyanı ile ilgili filler nedeniyle borçlu cezalandırılamaz. Borçlunun cezalandırılmasını düşünen alacaklının, vekili yanında borçlu ayrıca ödeme emri tebliğ ettirmesi gerekir.
Gerçeğe Aykırı Mal Beyanında Bulunmanın Cezası Nedir?
Borçlu mal beyanında bulunmakla birlikte bu mal beyanı gerçeğe aykırı ise Kanun bunu da ayrı bir suç olarak kabul etmiştir. Suç sabit görülürse, üç aydan bir seneye kadar hapis cezası verilir. Bu suçun unsurları, borçlunun gerçeğe aykırı bir mal beyanında bulunması, bunu yaparken kastının bulunması ve alacaklının şikayetidir.
Bu suçun oluşması için, mal beyanında bulunanın borçlu olması gerekir. Borçlunun kanuni temsilcisinin veya avukatının gerçeğe aykırı mal beyanında bulunması durumunda, ne borçluya ne de temsilcisine ceza verilebilir. Bu sebeple borçlu bir avukat tarafından temsil edilse de, bizzat kendisinin mal beyanında bulunması sağlanmalıdır.
Mal Beyanı Dilekçesi Örneği
(…) İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ’NE
Dosya No: 2026/…
Borçlu: Ad – Soyad – TC – Adres
Alacaklı: Ad – Soyad – TC – Adres
Konu: Mal Beyanı Bildirimi
Açıklamalar:
Yukarıda esas numarası yazılı dosyada ödeme emri tarafıma tebliğ edildi. Dosyaya süresi içerisinde mal beyanında bulunmak istiyorum. Mal beyanı ile ilgili olarak aşağıda beyanda bulunduğum malvarlığımı dosyaya bildiriyorum, gereğini saygılarımla arz ve talep ederim.
Hacze konu edilebilecek taşınır mallarım; 2 adet bilgisayar, 1 adet televizyon, 2 adet koltuk ve 1 adet masa olup borcu karşılayabilecek nitelikte değildir. Hacze konu edilebilecek başkaca bir malvarlığım veya üçüncü kişilerden herhangi bir alacağım da bulunmamaktadır. İleride herhangi hak veya alacağım olur ise dosyanıza bildireceğimi arz eder, gereğinin yapılmasını talep ederim.
Kamu Görevlisinin Mal Bildiriminde Bulunmaması
657 Sayılı Devlet Memurları Kanun’un 125. maddesinin D bendinin J fıkrasına göre; kamu görevlileri bakımından, belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunulmadığı takdirde yaptırım öngörülmüştür. Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1-3 yıl arasında durdurulması hüküm altına alınmıştır.
Mal Beyanında Bulunma Süresi
Borçlu bakımından mal beyanında bulunma süresi yedi gün olup, kambiyo senetlerine dayanan takipte bu süre on gündür (çek, poliçe, bono). Bu süreler ödeme emrine itiraz etmek istemeyen borçluya karşı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren başlamaktadır.
Mal Beyanı Nereye Yapılır?
Borçlu tarafından sunulacak olan mal beyanı, ödeme emrinde yer alan icra müdürlüğüne yapılmaktadır. Örneğin, ödeme emrinde İstanbul Anadolu 5. İcra Müdürlüğü yazıyor ise, borçlu ilgili icra müdürlüğüne giderek mal beyanı dilekçesini sunabilir.
E-Devlette Mal Beyanında Bulunmak Mümkün Mü?
Elektronik ortamda mal beyanında bulunmak mümkündür. İcra dosyasında borçlu olarak yer alan kişi, E-devlet aracılığıyla Uyap Vatandaş Portal sitesine giriş yapıp, ilgili icra dosyasına mal beyanı dilekçesi sunabilir. Mal beyanında bulunan kişinin elektronik imzası veya mobil imzasının bulunması gerekmektedir.
Mal Bildiriminde Taşınmazın Değeri Nasıl Belirlenir?
Borçlu mal bildiriminde bulunurken taşınmazın değerini, tapu rayiç bedeline göre değil emsal rayiç bedellerine göre belirlemelidir. Taşınmaz bakımından mal beyanına ilişkin belirlenen değer, bilirkişi heyeti tarafından düzenlenen kıymet takdiri raporu ile birlikte değerlendirilir.
Mal Beyanı Hangi Durumlarda Verilir?
Mal beyanı birtakım kişiler bakımından yapılması gereken ve kanundan kaynaklanan bir sorumluluktur. Mal beyanının verilmesi gerektiği durumları sıralamak gerekirse;
A- İcra müdürlüğü tarafından gönderilen ödeme emrini tebliğ alan borçlu tarafından 7 gün içinde mal beyanı yapılması gerekir.
B- Ödeme emri tebliğ edilen borçlunun süresinde yaptığı itirazına karşılık takip durdurulmuş ve sonrasında alacaklı tarafından açılan dava ile birlikte mahkeme tarafından itirazın kaldırılmasına karar verilmişse, kararın tebliği tarihinden itibaren mal beyanının 3 gün içinde sunulması gerekir.
C- İİK m.44 uyarınca, ticareti terk eden tacir 15 gün içerisinde ticaret siciline bildirimde bulunmak, bütün aktif ve pasifi ile alacaklılarının isim ve adreslerini gösteren bir mal beyanında bulunmakla yükümlüdür.
D- Sırf rehin hakkına itiraz yapıldığı takdirde, alacaklı taraf, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takipten vazgeçerek, icra takibinin haciz yolu ile devam etmesini isteyebilir. Bu durumda, borçluya mal beyanında bulunması için yedi gün süre verilir.
E- Borcu ödemekte aciz hali bulunan iflasa tabi olan borçlu, bütün aktif ve pasifi ile birlikte alacaklılarının isim ve adreslerini gösteren mal beyanını iflas talebine eklemek zorundadır.
Mal Beyanının İçeriğinde Bulunması Gerekenler Nelerdir?
Borçlu, borca yetecek miktarda, kendi elinde bulunan veya üçüncü kişilerdeki mal, alacak ve haklarını, bunların çeşit, niteliklerini, her türlü gelirini, yaşama tarzına göre geçim kaynaklarını ve buna göre borcunu nasıl ödeyeceğini mal beyanının içeriğinde belirtecek şekilde icra dairesine bildirmelidir
Mal Bildirimi En Geç Ne Zaman Verilir?
İcra müdürlüğü tarafından tebliğ edilen ödeme emrine 7 gün içerisinde itiraz etmeyen ve borcunu ödemeyen kişinin, ilgili icra dairesine mal beyanı dilekçesi sunması gerekmektedir. Borçlu, ödeme emrine süresi içerisinde itiraz etmiş ve alacaklı tarafından itirazın kaldırılması davası açılıp, icra takibine yapılan itiraz kaldırıldıysa, itirazın kaldırıldığına ilişkin kararın borçluya tebliğ edildiği tarihten itibaren 3 gün içerisinde mal beyanında bulunma süresi bulunmaktadır.
