İdare ve Vergi HukukuMakalelerimiz

Tam Yargı Davası

Tam Yargı Davası

İdari dava türlerinden bir tanesi de Tam Yargı Davasıdır. İdareden ihlal edilmiş olan bir hakkın yerine getirilmesi ya da uğranılan zararın giderilmesi talep edilir. Bu anlamda hukuk mahkemelerinde görülen edim davalarına benzerlik göstermektedir.

Tam Yargı Davası Nedir?

Tam yargı davası yukarıda da açıkladığımız üzere, idare hukuku alanında ihlal edilmiş olan bir hakkın yerine getirilmesi ya da uğranılan zararın giderilmesi talepli dava türüdür.

Bu dava, ilk olarak 521 sayılı eski Danıştay Kanunu ile tanımlanmışsa da 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ile de aynı şekilde benimsenmiştir. 2577 sayılı Kanun’un 2/1-b bendi uyarınca tam yargı davaları “idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan” davalar olarak tanımlanmıştır.

Tam Yargı Davasının Çeşitleri Nelerdir?

Davanın dört tane çeşidi bulunmaktadır;

  • Tazminat Davaları
  • İstirdat Davaları
  • Vergi Davaları
  • İdari Sözleşmelerden Doğan Davalar

Tam Yargı Davasının Şartları Nelerdir?

Tam yargı davası açılabilmesi için öncelikle idari işlem, idari eylem ya da idari sözleşme olmalıdır. İdari işlem, idari eylem ya da idari sözleşme, kesin yürütülebilir nitelikte olmalıdır.

Söz konusu idari işlem, idari eylem ya da idari sözleşmeden kaynaklı olarak zarara uğrayan gerçek veya tüzel bir kişilik olmalıdır.

İdarenin söz konusu işleminden zarara uğrayan, hakkı zedelenen tarafın bunun tazmin edilmesi amacıyla idareye başvurmuş olması ve idarenin bu zararı tazmin etmeyeceğine dair ön kararının olması gerekir.

Tam Yargı Davasında Zamanaşımı Nedir?

Tam yargı davasında dava açma süresi idari işlemden mi yoksa idari eylemden mi kaynaklı olduğuna göre değişiklik göstermektedir. Buna göre;

  • İdari işlemlere karşı doğrudan doğruya açılan tam yargı davası, idari işlemin yazılı olarak bildirilmesini izleyen günden itibaren altmış gün,
  • İdari işlemin uygulanmasına karşı doğrudan doğruya açılan tam yargı davası, idari işlemin uygulanmasını izleyen günden itibaren altmış gün,
  • İptal davası ile tam yargı davası birlikte açılır ise tam yargı davası, idari işlemin bildirimini izleyen günden itibaren altmış gün,
  • İptal davasının sonuçlanması üzerine açılan tam yargı davası, iptal davasının gerekçeli kararının yazılı olarak bildirilmesini izleyen günden itibaren altmış gün,
  • İdari eylemlere karşı açılan tam yargı davası, zarara uğrayan tarafın zararı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde beş yıl,
  • İdari sözleşmelere karşı açılan tam yargı davası, idari işlemlere karşı açılan tam yargı davalarında olduğu gibi altmış gündür.

Tam Yargı Davasının Koşulları Nelerdir?

Tam yargı davası da diğer idari davalar gibi İYUK’da öngörülen koşullara dayalı olarak ikame edilir. İYUK’un 3. ve 5. maddelerinde tam yargı davasının açılma koşulları düzenlenmiştir. Buna göre, idari yargılama usulü yazılı yargılamadır. İdari davalar; Danıştay, İdare ve Vergi dairelerine yazılacak olan dilekçeler ile açılır.

İYUK M.3’e göre dava dilekçesinde;

  • Taraflar,
  • Davanın konusu; davaya konu olan işlem ya da eylemin ne olduğu belirtilmelidir. Aynı zamanda vergi, resim, harç, para cezası, gecikme zammı ya da tazminat davalarında uyuşmazlık konusu olan miktar, vergi veya vergi cezasının türü, miktarı, yılı,
  • Bildirim tarihi; davaya konu olan idari işlem ya da kararın yazılı bildirim tarihi, idarenin sessiz kalması üzerine dava açılıyor ise idareye yapılan başvuru tarihi,
  • Hukuksal nedenler ve kanıtlar,
  • Dava dilekçesinin ekleri ve emsal kararlar,
  • Sonuç ve idari işlemden veya eylemden meydana gelen zararın giderilmesi için talep edilen husus belirtilmelidir.

Tam Yargı Davasında İdarenin Hukuki Sorumluluğu

Tam yargı davalarında idarenin hukuki sorumluluğundan bahsedebilmemiz için idarenin eylemi ya da işlemi bakımından, karşı tarafın uğramış olduğu zarar ve fiil ile zarar arasında bir illiyet bağı mevcut olmalıdır. İlliyet bağının mevcut olması halinde ise idarenin hukuki sorumluluğuna gidilebilmektedir. Bu noktada idarenin hukuki sorumluluğu hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Hizmet kusuru olarak da bilinen idarenin kusur sorumluluğu halinde idarenin kuruluşundan ya da işleyişinden doğan nesnel nitelikli bir aksaklık, bozukluktur.

Bilindiği üzere idari işler, idare adına kamuda görevli gerçek kişilerce yürütülür. Dolayısıyla idari bir işin yapımında kamu görevlileri tarafından yapılması ve yapılan idari işte kusurlu davranışları neticesinde bir zararın mevcut olması halinde idarenin hizmet kusurundan söz edilebilecektir. Bir diğer deyişle hizmetin kuruluşu ve işleyişinde ortaya çıkan kusurdur.

Hizmet kusuru olarak sayılan hallere örnek vermemiz gerekirse;

  • Hizmetin kötü işlemesi,
  • Hizmetin geç işlemesi,
  • Hizmetin hiç işlememesi.

Hizmet kusurundan kaynaklı olarak idarenin sorumluluğuna gidilebilmesi için mutlaka idarenin kusurunun ispatlanması gerekmektedir.

Kusursuz sorumluluk, hizmet kusurundan daha farklı bir sorumluluk türüdür. Kusursuz sorumluluk halinde ise idarenin meydana gelen zararda kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın zarar karşılanır. İdarenin kusursuz sorumluluğuna gidilebilmesi için idarenin eylemi ile zarar arasında nedensellik bağının kurulması yeterlidir.

Kusursuz sorumluluk, daha çok idarenin tehlike taşıyan işlem ve eylemleri neticesinde de ortaya çıkar. Bununla birlikte idarenin kamusal yükümlülükleri sebebiyle eşitlik ilkesine ters düşen davranışlardan ya da işlemler hukuka uygun olsa da kamu hizmeti neticesinde meydana gelen zararlar neticesinde doğar.

Kusursuz sorumluluk hallerine örnek vermemiz gerekirse; nükleer santral, baraj gibi tesisler, mayınlı alanlar, terör tehlikesinden kaynaklı meydana gelen zararlar idarenin kusursuz sorumluluğunu doğurur.

Tam Yargı Davasında Tazminatın Biçimi ve Hesaplanması

Tam yargı davasında tazminatın farklı şekillerde giderilme imkanı vardır. Bu haller zararın niteliğine göre değişiklik göstermektedir. Buna göre eski durumun geri getirilmesi, aynen ifa, bir miktar bedel ödenmesi gibi tazmin sağlanabilir.

Bununla birlikte dikkat edilmesi gereken husus, idare mahkemelerinin taleple bağlılık ilkesini kabul etmesidir. Yani zarara uğrayan taraf, zarar kalemini belirtmişse ve yapılan yargılama neticesinde zarar daha fazla çıkmış ise idare mahkemesi zarara uğrayanın talebi kadar tazminata hükmeder.

Bu noktada idari davalarda ıslah müessesinin olup olmadığı akla gelmektedir. İdarenin ıslah müessesi bulunmamaktadır. Ancak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin “OKÇU / TÜRKİYE” kararında AİHM idare mahkemelerine ıslah usulünün getirilmesini talep etmiştir.

Tam Yargı Davası İle İptal Davası Aynı Anda Açılabilir mi?

Bazı idari işlemlerde aynı anda hem iptal davası hem de tam yargı davası ikame edilebilir. Her iki davanın birlikte açılması mümkündür. Hem Danıştay’ın yerleşik içtihatları hem Danıştay Kanunu hem de İYUK ile mümkün kılınmıştır.

Tam yargı davasının iptal davası ile birlikte açılması halinde öncelikle iptal davasının karara bağlanması gerekmektedir.

Tam Yargı Davası ve İptal Davası Arasındaki Farklar

İptal Davası Tam Yargı Davası
Sadece idari işlemler dava konusu olur. İdari işlemler, idari eylemler ve idari sözleşmeler dava konusu olur.
İdari işlemin iptali talep edilir. Bir hakkın yerine getirilmesi, saldırının durdurulması, eski hale getirilmesi, uğranılan zararın giderilmesi talep edilir.
Nesnel niteliklidir. İdari işlemin hukuka aykırı olup olmadığı tespit edilir. Öznel niteliktedir. Bir hakkın ihlal edildiği ileri sürülür ve idareye ihlal edilen hakkın tazmini talep edilir.
Bir menfaatin ihlal edilmiş olması gerekmektedir. Bir kişisel hakkın ihlal edilmiş olması gerekmektedir.
Davanın neticesinde yalnızca davacı değil aynı zamanda kararla ilgili olan herkesi kapsar. Davanın neticesi sadece davacıyı bağlar.

Tam Yargı Davasının Sonuçları

Tam yargı davasının kabul edilmesi halinde Mahkemece zarara uğrayan davacının talebi ile bağlı olarak idareyi bir şey yapmaya tabi kılar.

Davanın reddedilmesi halinde ön koşullarda eksiklik mevcutsa bu eksikliklerin giderildiği halde ve eğer süresi içerisindeyse davacı, tam yargı davasını yeniden açabilir. Dava, esastan reddedilmişse Danıştay’ın kararı kesin hüküm niteliğindedir.

Tam Yargı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tam yargı davalarında Görevli Mahkeme, idare mahkemeleri veya vergi mahkemeleridir. Yetkili Mahkeme ise zararın meydana geldiği yer ya da zarara uğrayanın ikamet ettiği yer mahkemesidir.

Tam Yargı Dava Dilekçesi Örneği

İSTANBUL (…) İDARE MAHKEMESİ’NE

DAVACI : ….

VEKİLİ : Av. Buğra ÇAPA

DAVALI : … Belediyesi

KONU : Hizmet Kusuru Nedeniyle Maddi Tazminat Talepli Dava Dilekçemizdir.

AÇIKLAMA :

  • Davacı müvekkil, … Belediyesinin … mahallesinde ikamet etmektedir. Belediyenin … tarihindeki .. adresindeki gecekondunun yıkımı esnasında moloz parçaları müvekkilin üzerine düşmüştür. Yaşanan olay sonrasında müvekkil %… oranında geçici, %… oranında tam iş göremezlik raporu almıştır. Burada … Belediyesinin kusuru bulunmaktadır.
  • Belediye tarafından gerekli ekipman, araç gereç ve personel sağlanmamıştır. Hizmet sağlansaydı, müvekkil zarara uğramayacaktı. Müvekkil, 45 gün hastanede kalmış ve daha sonrasında 50 gün fizik tedavi görmek zorunda kalmıştır. Eşine ve 2 çocuğuna bakmakla yükümlü olan müvekkil, bu süre içerisinde ailesinin geçimini sağlayamamıştır. Belediyenin hizmetinin kusurlu olduğu sabittir.
  • Bu nedenler ile davalı Belediyenin müvekkilin tedavi masraflarının karşılığı olarak ………….. TL, 95 gün süre ile çalışamaması nedeni ile …………… TL, %… oranında tam iş göremez hale gelmesi sebebi ile … TL olmak üzere toplam ……………… TL maddi ödemesini istemekteyiz.

YASAL NEDENLER : İYUK, Belediye Kanunu ve İlgili Mevzuat

YASAL DELİLLER     : Bilirkişi Raporu, Hastane Raporu

SONUÇ VE TALEP   : Açıklanan nedenlerle Davalı İdarenin …… maddi tazminat ödemesine, yargılama giderlerinin davalıdan alınmasına, karşı taraf vekalet ücretine hükmedilmesine karar verilmesini talep ederiz.

 

 

Av. Buğra Çapa

Av. Buğra Çapa, Tekirdağ Anadolu Lisesi’nden mezun olduktan sonra Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi almıştır. 2019 yılında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!