Ceza HukukuMakalelerimiz

İrtikap Suçu

İrtikap suçu ile, kamu görevlisinin sahip olduğu konumdan meşru olmayan bir biçimde yararlanarak, kamu idaresiyle ilişkisi olanlardan haksız yarar sağlaması cezalandırılmaktadır. Bu yazımızda irtikap suçuna ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, cezai uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

İrtikap Suçu Nedir?

TCK M.250 kapsamında irtikap suçu, görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi zorlayan kamu görevlisinin gerçekleştirdiği eylemlerdir. İrtikap suçunda kamu idaresinin dürüstlük, tarafsızlık ve güvenilirliği, diğer tarafından da bireyin karar verme özgürlüğü korunmaktadır. TCK M.250’ye göre irtikap suçu; icbar (zorlama), ikna veya hatadan yararlanmak suretiyle irtikap olmak üzere üç türlü işlenebilmektedir.

İrtikap Suçunun Şartları

İrtikap suçu, ancak TCK M.6/1-c kapsamında kamu görevlisi tarafından işlenebilir. TCK M.6/1-c’ye göre: “Kamu görevlisi deyiminden; kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi,” anlaşılmaktadır.

İrtikap Suçunun Unsurları

İrtikap suçu bakımından; tipikliğin objektif unsurları, 1- fail ve mağdur, 2- yarar, 3- fiil, netice ve nedensellik bağı olmak üzere üçe ayrılmaktadır.

  1. Fail ve Mağdur : İrtikap suçunun TCK M.6/1-c uyarınca ancak kamu görevlisi tarafından işlenebileceğinden bahsetmiştik. İrtikap suçunun mağduru ancak gerçek kişi olabilir, tüzel kişinin icbar veya ikna edilmesi ya da hatasından yararlanılması söz konusu olamaz.
  2. Yarar : TCK’da yarar sağlanması (veya bu yolda vaatte bulunulmasından) söz edilmiştir. Söz konusu yarar, parayı ya da failin ekonomik durumunda iyileşme sonucunu doğuran her türlü edimi içermektedir. Örneğin; malın bedelsiz verilmesi, bedelinde indirim yapılması, evin memura bedelsiz kullandırılması gibi.
  3. Fiil, Netice ve Nedensellik Bağı : İrtikap suçunun maddi unsurunu üç açıdan incelemek gerekir. Bunlar icbar (TCK M.250/1), hileli davranışlarla ikna (TCK M.250/2) veya kişinin hatasından yararlanmadır (TCK M.250/3). İrtikap suçunun söz konusu işleniş biçimlerinden her biri, birbirinden bağımsız olup, aynı suçun seçimlik hareketi niteliğinde değildir.

İkna Suretiyle İrtikap Suçu

Hileli davranışlarla ikna suretiyle işlenen irtikap suçu ile anlatılmak istenen, mağdurun, aslında sağlaması gerekmeyen bir yararının sağlanması gerektiğine inandırılmasıdır.

İrtikap suçunun faili, bireyi ikna için çıkarın görev ve işlem gereği verilmesi gerektiğini ileri sürmekte; mağdur da, görevlinin istediği çıkarın yasa ve görev gereği verilmesi gerektiğine hileli davranışlarla inandırılmaktadır. Bu bakımdan, kamu görevlisi tarafından yapılan iş aslında yasaya uygundur fakat bu iş için sağlanması gerekmeyen bir çıkar temin edilmektedir. Örneğin; mahkeme kalemine ilam suretini almak için giden vatandaşa gerçeğe aykırı olarak “önce 150 TL ilam harcı vermeniz gerekiyor” diyen kalem müdürünün eylemi, ikna suretiyle irtikaptır.

Hatadan Yararlanmak Suretiyle İrtikap Suçu

Hatadan yararlanmak suretiyle işlenen irtikap suçunda kamu görevlisinin zorlayıcı veya kandırıcı etkiye sahip, icrai bir hareketi olmaksızın, mağdur kendiliğinden ona yarar sağlamakta, kamu görevlisi de bu yararın sağlanmasının gerekmediğini bildiği halde bunu geri vermemektedir. Fail, kişinin içinde bulunduğu yanılgıdan yararlanmaktadır. Hatadan yararlanmak suretiyle irtikaptan söz edilebilmesi için, mağdurun yanılmasına failin hiçbir etkisinin bulunmaması gerekir aksi takdirde ikna suretiyle irtikap suçu oluşur.

Denetim Görevinin İhmali Suretiyle İrtikap Suçu

TCK Madde 251- (1) Zimmet veya irtikap suçunun işlenmesine kasten göz yuman denetimle yükümlü kamu görevlisi, işlenen suçun müşterek faili olarak sorumlu tutulur

TCK Madde 251 – (2) Denetim görevini ihmal ederek, zimmet veya irtikap suçunun işlenmesine imkan sağlayan kamu görevlisi, üç aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

TCK M.251/1 uyarınca müşterek fail lafzından anlaşılması gereken TCK 37/1 maddesi uyarınca “Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur.”

İrtikap Suçunun Cezası

TCK Madde 250 – İrtikap;

(1) Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir.

(2) Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(3) İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından yararlanarak işlenmiş olması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(4) İrtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.

İrtikap Suçunda Cezanın Ertelenmesi

T.C.K M.51 uyarınca; “İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir.”

İcbar suretiyle ve ikna suretiyle işlenen irtikap suçunda cezanın ertelenmesi mümkün değildir. Hatadan yararlanmak suretiyle işlenen irtikap suçunda alt sınır bir yıl olduğundan cezanın ertelenmesi mümkündür.

İrtikap Suçunda Etkin Pişmanlık

Türk Ceza Kanunu’nun muhtevasında irtikap suçu bakımından etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabileceğine dair bir hüküm yoktur. İrtikap suçunu işleyen fail bakımından etkin pişmanlık hükümleri bu sebeple uygulanamayacak ve hükmedilecek cezada indirim uygulanamayacaktır.

İrtikap Suçunda Görevli ve Yetkili Mahkeme

İcbar suretiyle ve ikna suretiyle işlenen irtikap suçlarında görevli mahkeme; Ağır Ceza Mahkemesi’dir. Hatadan yararlanmak suretiyle işlenen irtikap suçlarında görevli mahkeme; Asliye Ceza Mahkemesi’dir. İrtikap suçlarında Yetkili Mahkeme “suçun işlendiği yer mahkemesidir”.

İrtikap Suçunda Zamanaşımı Kavramı

İrtikap suçu bakımından dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. On beş yıllık dava zamanaşımı süre içerisinde irtikap suçunun oluştuğunu öğrenen savcılık resen soruşturma sürecini başlatır.

İcbar Suretiyle İrtikap Nedir?

İcbar; mağdurun, gerçekte istediğinden başka bir biçimde davranmaya zorlanması anlamına gelir. Kamu görevlisinin, haksız bir yarar elde etmek için mağdurun iradesini baskı altında tutmaya elverişli, doğrudan veya dolaylı zorlayıcı herhangi bir hareketi icbar kavramı içine girer. Bu zorlamanın kesin olması, istenen yarar sağlanmadıkça bundan kurtulmanın olanaksız bulunması gerekmez fakat mağdur bu baskıdan kolaylıkla kurtulabilir olmamalıdır.

Örneğin; mağdurun hak ettiği sürücü belgesini para ödemezse vermeyeceğini söyleyen trafik büro amirinin veya acil bir ameliyatın yapılması için kendisine açıktan para verilmesini şart koşan devlet hastanesi doktorunun eylemleri icbar suretiyle irtikap suçunu oluşturur.

Rüşvet ve İrtikap Arasındaki Fark Nedir?

Rüşvet suçu; kural olarak bir kamu görevlisiyle diğer herhangi bir kişi arasında gerçekleştirilen ve kamu görevlisinin görevine giren bir işin yapılması ya da yapılmaması karşılığında bir anlaşma çerçevesinde karşı taraftan haksız bir yarar kabul etmesidir.

İrtikap suçu; özgü suçlardan olup bu suçun faili ancak kamu görevlisi olabilir, fakat rüşvet suçunun faili herkes olabilir. İrtikap suçu tek taraf bakımından gündeme gelen bir suç iken, rüşvet suçu iki taraf bakımından gündeme gelen bir suç tipidir.

Sağlanan yarar, kamu görevlisinin zorlamasına bağlıysa, icbar suretiyle irtikap suçu oluşacaktır. Fakat durumun her zaman böyle olduğunu mutlak karine olarak kabul etmek doğru değildir. Bu sebeple ikili ayrımın net bir şekilde yapılması için Ceza Hukuku alanında uzman avukatlara başvurulmasında fayda vardır.

İrtikap Şikayete Tabi Bir Suç Mudur?

İrtikap suçu şikayete tabi suçlar kategorisinde bulunan suçlar içerisinde değildir, savcılık tarafından suçun işlendiğine yönelik yeterli delillerin bulunması halinde soruşturma süreci başlayacaktır.

Av. Buğra Çapa

Av. Buğra Çapa, Tekirdağ Anadolu Lisesi’nden mezun olduktan sonra Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi almıştır. 2019 yılında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!