Eşya ve Miras HukukuMakalelerimiz

İntifa Hakkı

İntifa hakkı, belirli bir gerçek veya tüzel kişiye, hakkın konusu olan şey üzerinde tam bir yararlanma yetkisi veren, devredilemeyen ve miras yoluyla geçmeyen bir irtifak hakkıdır.

Bu yazımızda intifa hakkına ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

İntifa Hakkı Nedir?

İntifa hakkının kurulmasıyla malik hakkın konusu olan eşya veya hak üzerinde tasarruf yetkisini kendisinde tutmakta, ondan yararlanma yetkisini hak sahibine tanımaktadır. İntifa hakkı, hakkın konusunun ekonomik yararlarını tümüyle kapsadığından, malike yalnız çıplak mülkiyet kalmaktadır; malik mal üzerinde yalnız hukuki tasarruf yetkisini korumaktadır.

İntifa hakkına konu olan malın gelir getirmesi zorunlu değildir, malın kullanılmasından belirli bir yarar sağlanması yeterlidir. Bu yarar, manevi, estetik bir yarar da olabilir. Örneğin; bir tablo, bir heykel intifa hakkının konusu olabilir.

İntifa hakkı, bir ayni haktır. İntifa hakkı sahibinin, hakkın konusu mal üzerinde doğrudan hakimiyeti vardır. İntifa hakkı sahibi, malın dolaysız zilyedi olma yetkisine de sahiptir ve zilyetliği koruyan bütün dava ve imkanlardan yararlanabilir. İntifa hakkı sahibi, zilyetliğini kazandığı intifa konusu malın fer’i zilyedi, malik ise asli zilyedidir. Taraflar intifa hakkı kurma borcu yükleyen sözleşmede alacak ve borçlarını kanunun çizdiği sınırlar içinde istedikleri gibi belirleyebilirler (T.B.K M.26). Eğer sözleşmede bir boşluk olursa, kanun hükümleri ve dürüstlük kuralı bu boşluğu doldurmak suretiyle sözleşmeyi tamamlar.

Malın mülkiyeti el değiştirirse, yeni malik, kendiliğinden bu kanuni borç ilişkine taraf olur. İntifa hakkı sahibi ile malik arasındaki akdi ve kanuni borç ilişkisine aykırılık, T.B.K M.112 vd. uyarınca sorumluluğa sebep olur.

İntifa Hakkının Konusu ve Özellikleri

İntifa hakkı konusu bakımından, T.M.K M.794/1 uyarınca: ”İntifa hakkı taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde kurulabilir.” Türk Medeni Kanunu eşya hukuku sistemini esas itibariye eşyaya dayandırmış ve eşya üzerinde ayni bir hak kurulabilmesini kabul etmiştir.

Fiilen hakimiyet ancak belirli taşınır veya taşınmaz eşya üzerinde kurulabilir. Buna rağmen Kanun intifada bu çerçeveyi aşarak bir hak üzerinde, bir malvarlığı üzerinde ve paylı mülkiyet rejimine tabi pay üzerinde intifa hakkının kurulabileceğini kabul etmiştir.

Bir eşyada intifa hakkı kurulması için mutlaka ekonomik yararlanmanın hak sahibine özgülenmesi gerekli değildir. Estetik, manevi yararlanma dahi yeterlidir. Bu yüzden de eşyanın mutlaka ürün veren bir eşya olması zorunluluğu yoktur. Yalnız özü itibariyle estetik, manevi yarar sağlayan eşya üzerinde de intifa hakkı düşünülebilir. Örneğin; bir ressamın tablosunun evde asılmasına ilişkin bir intifa hakkının kurulması mümkündür.

İntifa hakkı özellikleri bakımından, intifa hakkı, hak sahibine ayrılmaz bir biçimde bağlı bulunduğundan, devredilemez, miras yoluyla geçmez (T.M.K M.797). Sözleşmede aksine hüküm yoksa veya durum ve koşullardan hak sahibi tarafından bizzat kullanılması gerektiği anlaşılmıyorsa, intifa hakkının sahibi tarafından bizzat kullanılması zorunda değildir; intifa hakkının kullanılması bir başkasına devredilebilir (T.M.K M.806/1). Örneğin; üzerinde intifa hakkı kurulan bir yapıyı intifa hakkı sahibi kiraya verebilir veya karşılıksız kullanılmak üzere bir başkasına bırakabilir.

Malik mal üzerinde hukuki tasarruflarda bulunabilir, onun mülkiyeti başkasına geçirilebilir, üzerinde ayni haklar kurulabilir. Ancak bu tasarruflar, intifa hakkının varlığı ve kapsamı üzerinde etkili olamaz. İntifa hakkı, mülkiyeti ekonomik yararından ayırdığı için, malikin çıplak mülkiyete sahip olduğu söylenir. Aksine düzenleme olmadıkça intifa hakkı, sahibine hakkın konusu üzerinde tam bir yararlanma yetkisi sağlar (T.M.K. M.794/2). Mal üzerinde tasarruf yetkisi malikte kalmaktadır. Bu yüzden intifa hakkı sahibi, intifa hakkı konusu mal üzerinde hukuki tasarruflarda bulunamayacağı gibi, mala zarar verebilecek fiili tasarruflarda da bulunamaz.

İntifa hakkı sahibi, kendi kusurundan ileri gelmediğini ispat etmedikçe, intifa hakkının konusu olan malın uğradığı zararlardan dolayı sorumlu tutulmuştur. (T.M.K M.800)

İntifa Hakkı Sahibinin Hakları ve Yükümlülükleri

İntifa Hakkı Sahibinin Hakları

İntifa konusu maldan yararlanma doğrudan doğruya olacağından, intifa hakkı sahibi malın zilyetliğini elde etme hakkına sahiptir (T.M.K M.803/1). İntifa hakkı sahibi zilyet kılınınca, malik, dolaylı asli zilyet, intifa hakkı sahibi dolaysız fer’i zilyet durumunda olur.

T.M.K M.803/1’e göre intifa hakkı sahibi malı fiilen kullanabilir. Bu kullanma yetkisi, intifa hakkı sahibine malı yok etme veya zarara uğratma yetkisi vermez; intifa hakkı sahibi malı kullanırken onun özünü korumakla yükümlüdür. İntifa hakkı sahibi maldan yararlanma yetkisine sahiptir (T.M.K M.803/1). Maldan yararlanma, o şeyin doğal ürünlerini elde etme yetkisini sağlar. T.M.K M.804/1’e göre, intifa hakkı süresi içinde olgunlaşan doğal ürünler intifa hakkı sahibine aittir.

İntifa konusu malın yönetimi münhasıran intifa hakkı sahibine aittir (T.M.K M.803/1). İntifa hakkı sahibi bu yetkisinin sınırları içinde istediği kararları alabilir; isterse malı bizzat yönetebilir, isterse yönetimi bir başkasına bırakabilir. İntifa hakkı sahibi için intifa konusu malı yönetmek bir yetki olduğu gibi, aynı zamanda bir yükümlülüktür.

İntifa konusu malın mülkiyeti malikte kaldığından, intifa hakkı sahibinin eşya üzerinde tasarruf işlemi yapma yetkisi yoktur. İntifa hakkı sahibi malın mülkiyetini bir başkasına devredemeyeceği gibi, üzerinde bir sınırlı ayni hak da kuramaz.

İntifa Hakkı Sahibinin Yükümlülükleri

İntifa hakkı sahibi, intifa konusu malı koruma borcu altındadır; intifa konusu malın kötüleşmesini önlemek ve onu her türlü tehlikeye karşı korumakla yükümlüdür. İntifa konusu malın muhafazası ve olağan bakımı intifa hakkı sahibine aittir. Bu nedenle, intifa hakkı sahibi malın muhafazası ve olağan bakımı için gerekli onarımları ve yenilemeleri yapmak zorundadır (T.M.K M.812/1). Bunların giderlerini intifa hakkı sahibi karşılayacaktır.

Nelerin olağan bakım olduğu yerel adete göre belirlenir. Örneğin; fırtına sonucunda çıkan camların takılması, akmakta olan damın aktarılması olağan bakım işleri arasındadır.

T.M.K M. 813’e göre “intifa hakkı konusu olan malın olağan bakım ve işletme giderleri, güvencesini oluşturduğu borçların faizleri, vergi ve resimleri, intifa süresince intifa hakkı sahibine aittir.” M.813 uyarınca intifa hakkı sahibinin karşılamak zorunda olduğu giderler;

  1. İntifa konusu malın olağan bakım ve işletme giderleri
  2. İntifa konusu malın yüklü bulunduğu ve güvencesini oluşturduğu (irat senedi veya taşınmaz yükü gibi) borçların faizleri.
  3. Kamu hukukundan kaynaklanan vergi ve resim gibi yükümlülükler. İntifa hakkı sahibinin ödemesi gereken yükleri ödeyen malik, bunların intifa hakkı sahibinden talep edebilir (T.M.K M.813/2).

T.M.K M.815/1 uyarınca, “yerel adetlere göre, iyi bir yönetimin gereği olduğu takdirde, intifa hakkı sahibi, malikin lehine malı yangına ve diğer tehlikelere karşı sigorta ettirmekle yükümlüdür.” Bu durumda veya intifa hakkı sigortalı bir mal üzerinde kurulmuş olduğu takdirde, intifa hakkı sahibi intifa süresince sigorta primleri ödemekle yükümlüdür (T.M.K M.815/2).

İntifa Hakkı Nasıl Kazanılır?

T.M.K. M.795/1’e göre, “intifa hakkı, taşınırlarda zilyetliğin devri, alacaklarda alacağın devri, taşınmazlarda tapu kütüğüne tescil ile kurulur.”

T.M.K. M.795/2’ye göre de, “taşınırlarda ve taşınmazlarda intifa hakkının kazanılmasında ve tescilinde, aksine düzenleme olmadıkça, mülkiyete ilişkin hükümler uygulanır.”

T.M.K. M.795/3 hükmüne göre ise, taşınmazlar üzerindeki yasal intifa hakkı tapu kütüğüne tescil edilmemiş olsa bile, durumu bilenlere karşı ileri sürülebilir. Tescil edilmiş ise, herkese karşı ileri sürülebilir.

Şu halde, intifa hakkını olağan kazanma yolu hukuki işleme dayanır. Bundan başka, intifa hakkı mahkeme kararıyla, zamanaşımıyla kazanılabilir veya kanun gereği doğabilir.

İntifa Hakkının Sona Ermesi

Hakkın Konusunun Yok Olması

Hakkın konusu olan taşınmazın suyun altına çökmesi gibi bir sebeple yok olması ya da yararlanılamayacak şekilde harap olması durumunda intifa hakkı sona erer.

Taşınmazın bir kısmının yok olması durumunda ise, intifa hakkı kalan kısım üzerinden varlığını sürdürür. Malik harap olan eşyayı yenileyerek yararlanılacak hale getirmek zorunda değildir. Eğer malik harap olan malı kendi isteğiyle yeniden yararlanılacak hale getirmişse, intifa hakkı yeniden kendiliğinden doğar (T.M.K M.798/1).

Tamamen harap olan malı intifa hakkı sahibi yararlanılacak hale getirmişse, giderleri kendisi karşılar. Ancak, mal malikin kusuru nedeniyle yok olmuşsa, örneğin, malik kendisine düşen önemli onarımları yapmamışsa, intifa hakkı sahibi giderleri malike ait olmak üzere malı yeniden yapabilir (T.M.K. M.812/3).

İntifa konusu malın yok olması halinde, intifa hakkı, kanun gereği, malikin haksız fiilde bulunarak taşınmazın yok olmasına ya da yararlanılamayacak şekilde harap olmasına sebebiyet veren kişiden aldığı tazminat veya sigorta bedeli üzerinden devam eder (T.M.K M.798/2).

Sürenin Dolması

Belirli bir süre için kurulmuş olan intifa hakkı, bu sürenin sona ermesiyle birlikte sona erer (T.M.K. M.797/1). Tüzel kişi yararına kurulan intifa hakkı, bir süre ile sınırlanmamışsa, en çok yüz yıl için kurulmuş sayılır (T.M.K M.797/2). Bu sürenin bitimine sona erer.

Yüz yıl dolduktan sonra, intifa hakkının aynı tüzel kişi yararına yeniden kurulması mümkündür. Eğer intifa hakkının konusu bir taşınmaz ise, sürenin dolmasıyla tescil hukuki değerini kaybetmiş olacağından, malik T.M.K M.1026 uyarınca terkini isteyebilecektir (T.M.K M.796/2). Terkinin işlevi açıklayıcıdır.

Ölüm veya Kişiliğin Sona Ermesi

Bir gerçek kişi lehine kurulmuş olan intifa hakkı, bu gerçek kişinin ölümüyle sona erer (T.M.K M.797/1). İntifa hakkı bir süreyle sınırlandırılmamışsa, gerçek kişinin ölümüne kadar devam etmek için kurulmuş sayılır.

İntifa hakkı, belirli bir süre için kurulmuş ve hak sahibinin ölümünde bu süre henüz dolmamış olsa dahi, mirasçılara geçmez.

İntifa hakkının sona ermesi yüzünden gaiplik kararı, ölümle aynı sonuçları doğurur (T.M.K M.35/1). Tüzel kişiler lehine kurulmuş bir intifa hakkı da, tüzel kişiliğin ortadan kalkmasıyla sona erer (T.M.K M.797/1).

Mahkeme Kararı

Bir taşınmaz üzerinde, intifa hakkını terkin etme borcunu yükleyen bir hukuki ilişkinin varlığına rağmen, intifa hakkı sahibi terkin isteminde bulunmazsa, malik dava doluyla intifa hakkının terkinini isteyebilir.

Mahkeme kararıyla intifa hakkı, sicil dışı, terkinden önce sona erer; yapılacak terkin açıklayıcı niteliktedir.

Vazgeçme

İntifa hakkı, hak sahibinin tek taraflı olarak vazgeçmesiyle sona erebilir. İntifa hakkı sahibi taşınırlarda vazgeçme amacıyla taşınırı geri verdiği, taşınmazlarda ise terkin isteminde bulunarak hakkın terkinini sağladığı takdirde, intifa hakkı sona erer (T.M.K. M.796/1,2).

İCRA Kamulaştırma ve Cebri İcra

İntifa konusu mal kamulaştırılırsa, kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmasıyla üzerindeki intifa hakkı sona erer ve intifa hakkı kamulaştırma bedeli üzerine geçer (T.M.K M.798/2).

İntifa hakkından önce gelen bir taşınmaz rehninin kurulmuş olması durumunda, intifa hakkının varlığı alacaklıları zarara uğrattığı takdirde, intifa hakkının terkini istenebilir (T.M.K M.869/2).

T.M.K M.799’a göre, intifa hakkı sona erince, intifa hakkı sahibi zilyetliğindeki hakkın konusu olan malı malike geri vermekle yükümlüdür. Malik, intifa hakkının sona ermesiyle, intifa hakkının doğurduğu borç ilişkisinden kaynaklanan kişisel talep hakkına dayanarak malın geri verilmesini isteyebilir.

İntifa Hakkının Devri ve Süresi

İntifa hakkının kullanılmasının bir başkasına devredilmesi, yalnız borçlandırıcı bir etkiye sahiptir. İntifa hakkı sahibi ölür veya hakkından vazgeçerse, üçüncü kişinin hakkı da sona erer.

İntifa hakkının kullanılmasının devredilmesi, yalnız intifa hakkı sahibi ile üçüncü kişi arasında bir borç ilişkisi kurar. Malik ile üçüncü kişi arasında doğrudan doğruya bir hukuki ilişki kurulmaz.

Yukarıda da belirttiğimiz üzere intifa hakkı kurulurken bir süreyle sınırlı olmak üzere kurulmuşsa, intifa hakkı sürenin dolması ile sona erer.

İntifa Hakkı Olan Gayrimenkulün Satışı

İntifa konusu gayrimenkul üzerindeki tasarruf yetkisi malike aittir. Malik intifa konusu gayrimenkulün mülkiyetini üçüncü bir kişiye devredebilir, gayrimenkulün üzerinde rehin hakkı kurabilir. Ancak bu tasarruf işlemleri intifa hakkı sahibinin haklarını ihlal etmeyecektir.

İntifada Zamanaşımı Kavramı

İntifa hakkının geri verilmesi anında Türk Medeni Kanunu’nun 802. Maddesi uyarınca malik ve intifa hakkı sahibi tarafından ileri sürülebilecek bütün istem hakları, geri verme anından başlamak üzere bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrayacaktır.

İntifadan Men Nedir?

T.M.K M.810’a göre, malik iki halde hakimden intifa hakkı sahibinin intifa konusu mal üzerindeki zilyetliğinin sona erdirilmesini isteyebilir.

İntifa hakkı sahibi kendisine tanınan uygun süre içinde T.M.K M.808 uyarınca istenilen güvenceyi vermez veya malikin itirazına rağmen intifa konusu malı hukuka aykırı kullanmaya devam ederse, hakim yeni bir karara kadar intifa hakkı sahibinin zilyetliğini kaldırarak hakkın konusu olan malı atayacağı bir kayyıma verir. Burada bir önlem söz konusudur.

İntifa hakkı sahibinin dolaysız zilyetliğine son verilmiş olur; ancak intifa hakkı sona ermez, devam eder. Kayyım, yeni bir karara kadar intifa konusu malı yönetir. İntifa hakkı sahibi güvence verir ya da hakim artık, malın hukuka aykırı kullanılmayacağı kanısına varırsa, yeni bir kararla zilyetlik intifa hakkı sahibine geri verilir.

İntifa ve İrtifak Hakları Arasındaki Farklar

İntifa hakkı taşınmaz lehine kurulan irtifaklardan farklı olarak, paylı mülkiyete konu olan bir malın bir payı üzerinde kurulabilir. Bu durumda dahi intifa hakkının konusu malın kendisidir.

Bununla beraber, bu hakkın sahibi, yararlanma açısından diğer paydaşlar gibi T.M.K M.693/1’deki “diğer paydaşların hakları ile bağdaştığı ölçüde” kuralına sıkı sıkıya bağlı kalmak zorundadır.

Av. Yonca İşsever Çapa

Av. Yonca İşsever Çapa, Özel Çamlıca Bilfen Anadolu Lisesi’nden mezun olduktan sonra Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi almıştır. 2018 yılında Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!