Ceza HukukuMakalelerimiz

İddianame Nedir?

Cumhuriyet savcısının bir suç iddiası üzerine başlattığı soruşturma evresi sonunda suçun oluştuğuna ve uyuşmazlığın mahkeme huzurunda tartışılması gerektiği kanaatine vardığında ceza davası açmak için düzenlediği belgedir.

Bu yazımızda “iddianame nedir” konusuna ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

İddianame Nedir?

Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir. Kural olarak, bir suç iddiası üzerine Cumhuriyet savcısının sevk ve idaresinde bir soruşturma yapılır. Soruşturma kapsamında suçun oluştuğuna dair yeterli delillerin bulunması halinde, Cumhuriyet savcısı bir iddianame düzenler.

İddianamenin Unsurları

İddianamede şekil ve içerik itibarıyla yer alması gereken hususlar CMK m.170’te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Üçüncü fıkra şekle ilişkin bilgileri içermektedir:

“…(3)Görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenen iddianamede;

a) Şüphelinin kimliği,

b) Müdafii,

c) Maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği,

d) Mağdurun veya suçtan zarar görenin vekili veya kanunî temsilcisi,

e) Açıklanmasında sakınca bulunmaması halinde ihbarda bulunan kişinin kimliği,

f) Şikâyette bulunan kişinin kimliği,

g) Şikâyetin yapıldığı tarih,

h) Yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri,

i) Yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,

j) Suçun delilleri,

k) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama
tarihleri ile bunların süreleri, gösterilir…”

Maddenin son üç fıkrası ise iddianamenin esasına ilişkindir. Buna göre; soruşturma evresinde ulaşılabilen tüm deliller toplanacak, suçu oluşturan olaylar bu delillerle tek tek bağlantı kurularak açıklanacaktır. İfadelerin soyut ve genel olmaması gerekir. Cumhuriyet savcısı, adeta hüküm verir gibi, delilleri değerlendirecek ve ulaştığı sonuçları gerekçeleriyle ortaya koyacaktır. Şüphelinin lehine olan hususlar da tıpkı aleyhine olan hususlar gibi açıkça ortaya konacaktır. Hangi cezaya ve güvenlik tedbirine hükmedilmesi isteniyorsa açıkça belirtilecektir.

İddianame Düzenlenmesinin Önşartları Nelerdir?

Bir suç hakkında soruşturma yapılabilmesi için Savcılığın ihbar veya şikayet niteliğinde bir bildirim yoluyla veya başka bir şekilde suçun işlendiğine ilişkin bildirim almış olması gerekir. Bir suçun işlendiğine dair bildirim alan Cumhuriyet savcısı, soruşturma başlatmak zorundadır. Şüpheli hakkında iddianame düzenlenebilmesi için soruşturma aşamasında toplanan delillere göre suçun işlendiğine dair yeterli şüphe oluşması gerekir.

İddianame Kim Tarafından Düzenlenir?

İddianame, kamu davası açma görevine sahip Cumhuriyet Savcısı tarafından düzenlenmekte olup, mevcut suç şüphesi bulunan kişi yönünden kamu davasının hangi sebeplerle açılması gerekliliği belirtilir.

İddianame Ne Kadar Sürede Hazırlanır?

Kural olarak soruşturma sürecinin gizli, yazılı ve hızlı bir şekilde tamamlanması esastır. Ancak soruşturmaya konu suçun niteliği, delillerin sayısı ve açık olup olmadığı, ifadesine başvurulacak şüpheli veya tanıkların çokluğu, kolluk görevlilerinin ve savcının iş yoğunluğu gibi pek çok etken soruşturma süresini etkiler. Tüm bu nedenlerle, iddianame hazırlanma süresine ilişkin kesin ifadeler kullanmak mümkün değildir. Ancak soruşturmanın ortalama 3-6 ay süreceği söylenebilir. Basit dosyalar açısından bu süre 1-2 ay olabilecekken, yıllar süren soruşturmaların da var olduğu bilinmektedir.

İddianame Hangi Makama Hazırlanır?

Cumhuriyet savcısı, hazırladığı iddianameyi bağlı bulunduğu Ceza Mahkemesine sunar. İddianamedeki suçun vasfına göre iddianamenin sunulacağı yetkili mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi veya Ağır Ceza Mahkemesi olabilir.

İddianame Hazırlandıktan Sonra Ne Olur?

İddianame, hukuken geçerli ve yeterli delillerin toplanmasından ve dava açma koşullarının gerçekleşmesinden sonra mahkemeye verilir. İddianame tüm yönleriyle doğru ve eksiksiz ise mahkeme tarafından kabul edilmek zorundadır. Mahkemenin iddianameyi kabul etmesinden sonra soruşturma aşamasının tamamlandığı söylenebilir ve kovuşturma evresine geçilmiş olur. Mahkeme iddianameyi onayladıktan sonra bir duruşma tarihi belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken tarafları davet eder.

Yeterli delil bulunmadan veya toplanmadan hazırlanan iddianameyle açılmış bir dava olması ve mahkemenin soruşturma yapmak zorunda kalacağının anlaşılması halinde iddianame iade edilecektir. Deliller kamu davası açmak için yeterli olsa bile, iddianamede bulunması gereken şekil unsurlarının bulunmaması halinde de iddianame iade edilebilir. Ancak Yargıtay da mahallinde düzeltilmesi mümkün maddi hatalar nedeniyle iddianamenin iade edilemeyeceğini belirtmiştir.

Sanık İddianameye İtiraz Edebilir Mi?

Sanık veya müdafii tarafından iddianameye itiraz edilmesi mümkündür. İddianamede ileri sürülen hususlardan her birine sanık veya avukatı her aşamada itiraz edebilir.

Sanık İddianameyi Nasıl İnceler?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu madde 176 uyarınca “İddianame çağrı kağıdı ile birlikte sanığa tebliğ olunur.”

Çağrı kağıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması gerekir. İddianame, mahkeme tarafından sanığa tebliğ edilerek duruşmaya kadar incelemesi için zaman tanınmıştır.

Yeterli Şüphe Nedir? Yeterli Şüphenin Varlığına Kim Karar Verir?

Eldeki delillerle şüphelinin mahkum olma ihtimali, beraat etme ihtimalinden daha yüksek ise, yeterli şüphenin varlığından söz edilebilir.

Toplanan delillerin, kamu davası açmak üzere iddianame düzenlemek için yeterli olup olmadığının takdiri, bunun için de delillerin değerlendirilmesi yetkisi savcıya aittir.

İddianame Düzenlenebilmesi İçin Şüphelinin Savunmasının Alınması Zorunlu Mudur?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, iddianamenin hazırlanması sürecinde şüphelinin ifadesinin alınmasını zorunlu kılan bir hüküm içermemektedir. Şüphelinin ifadesi alınmadan da iddianame düzenlenmesi mümkündür. Yeterli delillerin varlığında ve diğer koşullar da gerçekleştiğinde şüphelinin savunması alınmaksızın kamu davası açılabilecektir. Ancak somut olayın şartları şüphelinin ifadesinin alınmasını zorunlu kılarsa ya da şüphelinin ifadesinin alınması için bir engel bulunmuyorsa iddianamenin hazırlanmasından önce şüphelinin savunmasının alınması gerektiği Yargıtay kararlarında da açıkça belirtilmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 247. Maddesinde, daha önce sorgusu yapılmamış sanık hakkında mahkumiyet kararı verilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Hazırlanan İddianame Mahkeme Tarafından Kabul Edilmek Zorunda Mıdır?

Yeterli delillere dayanan, dava açma koşulları gerçekleştikten sonra doğru ve eksiksiz şekilde mahkemeye verilen iddianameyi mahkeme kabul etmek zorundadır. Ancak iddianamede bulunması gereken hususlarda bir eksiklik veya yanlışlığa dayanarak iddianamenin iadesi yoluna gidilebilir. İddianame, mahkemeye sunulduktan sonra 15 gün içinde iade edilebilir, bu süre geçtikten sonra iddianame kabul edilmiş sayılır.

İddianamenin İadesi Ne Demektir?

Yeterli delil bulunmadan davanın açılmış olması ve bunun sonucunda mahkemenin soruşturma yapmak zorunda kalacağının anlaşılması halinde iddianame iade edilecektir. Mahkemenin bu kararı üzerine Cumhuriyet savcısı, eğer itiraz yoluna gitmeyecekse yeniden soruşturma yapacaktır. Cumhuriyet savcısı, yaptığı bu soruşturma sonunda yeterli delil saptadığı takdirde yeniden iddianame düzenleyerek mahkemeye verecek, yeterli delil bulunamazsa da kovuşturmaya yer olmadığına karar verecektir. Deliller kamu davası açmak için yeterli olsa bile, iddianamede bulunması gereken hususların bulunmaması veya dava açılması için gerekli şartlar yerine getirilmemiş ise iddianamenin iadesi söz konusu olabilecektir.

İddianamenin İadesi İçin Aranan Koşullar Nelerdir?

  • Yeterli delil bulunmadan veya toplanmadan adeta delilsiz davanın açılmış olması halinde iddianame iade edilecektir.
  • Deliller kamu davası açmak için yeterli olsa dahi, iddianamede gerekli şekli unsurların yer almaması halinde iddianame iade edilebilir. Ancak sırf bu sebeple, mahallinde düzeltilmesi mümkün hatalar nedeniyle iddianamenin iade edilmesini Yargıtay kabul etmemektedir.
  • Ön ödemeye, uzlaştırmaya veya seri muhakeme usulüne tabi bir suç hakkında yanlışlıkla iddianame düzenlenmişse, bu da iddianamenin iadesi nedenidir. Bu durumda Cumhuriyet savcısı, sayılan usullerden uygun olanını uygulamak suretiyle soruşturmayı sona erdirmeyi deneyecektir.
  • Soruşturma veya kovuşturma yapılması izne veya talebe bağlı suçlarda izin veya talep olmaksızın düzenlenen iddianame de iade edilir.
  • İddianamenin görevli veya yetkili mahkemeye hitaben düzenlenmediği iddianameden kolayca anlaşılabiliyorsa, iddianamenin CMK madde 170’e aykırı düzenlendiğinden bahisle mahkeme iadeye karar verebilecektir.
  • Olaylar ve deliller arasında ilişki kurulmaksızın, sadece olaylara ve delillere art arda yer verilmiş ve takdirin mahkemeye bırakılmış olması halinde de iade mümkündür.

İddianamenin İade Edilemeyeceği Haller Nelerdir?

  • İddianamede suç tarihinin yanlış yazılması gibi mahallinde düzeltilmesi mümkün maddi hatalara sahip iddianamelerin iade edilemeyeceği kabul edilmiştir.
  • Cumhuriyet savcısının değerlendirmesine tabi hususlar iade gerekçesi olamaz. Mahkeme, iddianamede bir çelişki olmadığı sürece Cumhuriyet savcısının suçu nitelendirmesine katılmadığını belirterek bir hususu iade konusu yapamaz.
  • Cumhuriyet savcısının değerlendirmesinde bir çelişki olmadığı sürece, mahkeme görev ve yetki konusunda Cumhuriyet savcısı ile aynı kanaatte olmasa bile, bu sebeple iddianameyi iade edemez. Çünkü bu sorun görev ve yetki uyuşmazlığının konusu olabilecek bir husustur ve iddianamenin iadesine yönelik inceleme ile göreve ilişkin incelemenin aynı zaman diliminde olması mümkün değildir.
  • İlk iade kararında belirtilmeyen sebeplere dayanılarak yeniden iddianamenin iadesi yoluna gidilemez. İade sebebi olarak gösterilen eksiklik ve yanlışlıklar giderildikten sonra iddianamenin ilk şeklinde de mevcut sebeplere dayanarak ikinci kez iade edilmesi mümkün değildir.

Mahkeme İddianameyi Hangi Süre İçinde İade Etmelidir ve Etmezse Ne Olur?

İddianameyi iade için 15 günlük süre öngörülmüştür. Bu süre kesindir. Bu süre içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.

İddianame Yazıldıktan Kaç Gün Sonra Mahkeme Olur?

İddianame verildikten sonra 15 gün içinde iade edilmezse, bir duruşma günü belirlenir ve iddianame ile beraber çağrı kağıdı ilgililere tebliğ edilir. İddianamenin sanığa tebliği ile duruşma arasında en az bir hafta bulunmalıdır ancak duruşma tarihi mahkemelerin iş yoğunluğu gibi sebeplerle değişiklik gösterebilecektir.

Cumhuriyet Savcısının Kanıtları Değerlendirme Yetkisi Var Mıdır?

CMK m.170/6’ya göre Cumhuriyet savcısı, iddianamenin sonuç kısmında, “işlenen suç” dolayısıyla ilgili kanunda öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesi gerektiğini “açıkça” belirtecektir.

Toplanan delillerin, iddianame düzenlemek için yeterli olup olmadığını değerlendirme yetkisi Cumhuriyet savcısındadır. Cumhuriyet savcısı, soruşturma konusu eylemin ceza hukuku sorumluluğunu gerektirip gerektirmediğini de takdir edebilecek, bunun için de eylemin hukuki nitelemesini yapabilecektir.

Delilin yeterli olup olmadığını takdir yetkisi, somut olayın suç oluşturup oluşturmadığını takdir yetkisini de içerir. Bu nedenle, örneğin bir hukuka uygunluk nedeni bulunduğunu, o ana kadar toplanan delillere dayanarak açıkça belirleyen Cumhuriyet savcısı, kovuşturmaya yer olmadığı kararı vermek zorundadır.

Ayrıca cezayı kaldıran şahsi sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsi cezasızlık sebeplerinin varlığı halinde savcının kamu davası açmamak hususunda takdir yetkisi bulunmaktadır. Yargılama sonunda mahkeme tarafından ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bu hallerde, aynı kararın Cumhuriyet savcısı tarafından da verilebilmesi mahkemelerin iş yükünü de azaltmayı amaçlayan bir kurumdur.

Suç işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturacak kadar delile ulaşılmış olmasına rağmen Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verebilmesi de mümkündür. Üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlar bakımından beş yıl süreyle kamu davasının açılması ertelenebilecektir.

İddianamenin Düzenlenmesi İçin Yeterli Şüphe

Şüphelinin soruşturma konusu suçla ilgili olarak cezalandırılacağına dair kuvvetli bir inancın varlığı, iddianame hazırlanması için yeterli şüphe olarak kabul edilebilir. Toplanana delillerin değerlendirilmesi ve yeterli olup olmadığının takdiri yetkisi Cumhuriyet savcısındadır.

Av. Buğra Çapa

Av. Buğra Çapa, Tekirdağ Anadolu Lisesi’nden mezun olduktan sonra Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi almıştır. 2019 yılında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!