Eşya ve Miras HukukuMakalelerimiz

Geçit Hakkı Davası

Türk Medeni Kanunu’nun 747. Maddesine göre, genel yola çıkmak için yeterli bir geçidi bulunmayan taşınmaz sahibi, tam bir bedel karşılığında komşularından kendisine geçmek için geçit hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu yazımızda geçit hakkı davasına ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

Geçit Hakkı Nedir?

Geçit hakkı yenilik doğuran bir haktır. TMK M.747 hükmü, ihtiyaç sahibine irtifak hakkı kurulmasını isteme hakkı sağlamıştır. Geçit hakkı, geçit ihtiyacı bulunan taşınmazın mülkiyetine bağlıdır. Hak sahibi, geçit hakkını kullanarak irtifak hakkı kurulmasını talep edince, yükümlü taşınmaz maliki irtifak hakkı kurma borcu altına girmektedir. Bu borçla yükümlü olma durumu mülkiyetin kısıtlamasını teşkil etmektedir. Bu borç yerine getirilince ortaya bir geçit irtifakı çıkar.

Zorunlu Geçit İrtifakı

TMK M. 748 hükmü; zorunlu geçit dışında kalan geçici nitelikte geçitler ile, kırsal alanda ihtiyaç duyulan diğer geçitlerin özel kanun hükümleri ile düzenleneceği, özel kanun hükmü yoksa yerel adetin uygulanması gerektiğini kabul etmiştir. Bu şekilde doğrudan doğruya kanundan kaynaklanan geçit hakları, tapu kütüğüne tescil edilmeksizin doğarlar. Bunlardan sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir.

TMK M.748 uyarınca; taşınmaz malikinin taşınmazını işletme veya iyileştirme ya da taşınmazı üzerinde yapı yapma amacıyla komşu taşınmaza geçici olarak girme hakkı ile tarla yolu, hayvan sulama yolu, kış geçidi, tomruk kaydırma yolu ve bunlara benzer diğer geçitler özel kanun hükümlerine tabidir. Özel kanun hükmü yoksa yerel adet uygulanır. Doğrudan doğruya kanundan kaynaklanan geçit hakları tapu kütüğüne tescil edilmeksizin doğar. Ancak, bunlardan sürekli nitelikte olanlar beyan sütununda gösterilir.

Geçit Hakkının Terkinin Nedenleri

Geçit hakkının şartlarının ortadan kalkması halinde geçit hakkının terkini gündeme gelecektir. Geçit hakkının terkini TMK M. 783, 784 ve 785’te açıklanmıştır. Buna göre;

  • TMK M.783; “İrtifak hakkı, tescilin terkini veya yüklü ya da yararlanan taşınmazın yok olmasıyla sona erer”
  • TMK M.784; “Yüklü ve yararlanan taşınmazlara aynı kimse malik olursa, bu kişi, irtifak hakkını terkin ettirebilir. Terkin edilmedikçe irtifak, aynî hak olarak varlığını sürdürür.”
  • TMK M.785; “Lehine irtifak kurulan taşınmaz için bu hakkın sağladığı hiç bir yarar kalmamışsa, yüklü taşınmazın maliki bu hakkın terkinini isteyebilir. Yüküne oranla çok az yarar sağlayan bir irtifak hakkının, bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkini istenebilir.”

Geçit Hakkı Kurulmasının Şartları

Bir taşınmaz malikinin, diğer bir taşınmaz malikinden TMK M.747/1 uyarınca geçit irtifakı kurulmasını isteyebilmesi için gerekli şartlar şunlardır:

Geçit isteyen taşınmaz malikinin genel yola çıkmak için yeterli bir geçidi bulunmamalı ve geçit ihtiyacı gerçek bir fiili ihtiyaç olmalıdır. Malik, kişisel ihtiyaçlarındaki değişiklikler nedeniyle geçit hakkı tanınmasını talep edemez. Genel yola çıkış mevcutsa, bu yolun iyi olmadığı, rahat olmadığı, çok dolambaçlı olduğu gibi gerekçelerle geçit istenemez. Geçit ihtiyacı, başlangıcı belli olmayan bir zamandan beri mevcut olabileceği gibi mevcut olan geçidin toprak kayması, sel gibi doğal afetler yüzünden yok olması veya taşınmazın parsellenmesi ya da şehir planı yüzünden genel yolun yerinin değişmesi dolayısıyla sonradan da ortaya çıkmış olabilir.

Geçit hakkı ilk olarak, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen, daha sonra da bundan en az zarar görecek olan komşu taşınmaz malikinden istenmelidir. Nitekim TMK M.747/2’ye göre; “bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.” Geçit hakkı tanınmasını isteyen, geçit için tam bir bedel ödemelidir. Bu bedel, taşınmaz malikinin fedakarlığının karşılığı olan bir denkleştirme bedelidir.

Geçit Hakkı Davası Nedir?

Malik borcunu ifa etmezse, geçit ihtiyacı içinde olan komşu malik, geçit hakkı tanınmasını dava yoluyla talep edebilir. Geçit hakkı davası, TMK M.780/2’deki yollama nedeniyle TMK M.716/1’de düzenlenmiş olan tescile zorlama davasıdır. Bu halde, yenilik doğurucu nitelikte olan mahkeme kararının kesinleşmesiyle irtifak hakkı kurulmuş olur. Hakim, karardan önce irtifakın karşılığında ödenecek bedelin miktarını belirleyerek bunun ödenmesini beklemelidir. Kararın kesinleşmesi üzerine yapılan tescil, açıklayıcı niteliktedir.

Geçit Hakkı Davası Nasıl Açılır?

Geçit hakkı davası, geçit hakkı talebinin komşu malik tarafından kabul edilmemesi üzerine taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır. Geçit hakkı davasında yetki kesindir. HMK M.12 uyarınca; “Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.”

Geçit Hakkı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Geçit hakkı davasında görevli mahkeme; Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. Geçit hakkı davasında yetkili mahkeme; taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

Geçit Hakkı Davasında Yargılama Giderlerine Hüküm

Geçit hakkı davasında; davacının, geçit hakkı talebi kabul edilse de yargılama giderlerine kendisi katlanır. Vekalet ücreti de yargılama giderleri kapsamında olduğundan davacı vekili lehine vekalet ücretine hükmedilemez.

Zorunlu Geçit Hakkı Kurulurken Taşınmazın Bölünmemesi

Zorunlu geçit hakkı kurulurken dikkat edilmesi gereken önemli bir husus, geçit hakkı kurulacak komşu malike ait taşınmazın bölünmek suretiyle kullanım şeklinin bozulamamasıdır. TMK M.747/2 uyarınca; “Bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.” Kanunun lafzından da anlaşılacağı üzere zorunlu geçit hakkı kurulurken taşınmazın bölünmemesi ve bütünlüğünün bozulmaması gerekir.

Geçit Hakkı Verilmesi Kararının Tapuda Tescili

Komşu taşınmaz malikinin borcu yerine getirmek için geçit ihtiyacı bulunan malik ile yapacağı sözleşme TMK M.781 uyarınca resmi şekilde, tapu müdürlüğünde düzenlenmelidir (Tapu K. 26/1). Sözleşmede, irtifakın yeri ve irtifakın karşılığında ödenecek bedelin miktarı belirtilmeli ve malik irtifakın tescili için tescil isteminde bulunmalıdır. İrtifak hakkı, tapu siciline tescille kurulur. Buradaki tescil, kurucu niteliktedir. İrtifak yararlanan taşınmaz lehine kurulduğu için, eşyaya bağlı irtifakların tescilindeki usul (TST 30/3) gereğince hem yararlanan hem de yüklü taşınmazların sayfalarına tescil edilir.

Geçit Hakkı Davası Dilekçesi

İSTANBUL (…) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HAKİMLİĞİ’NE

DAVACI : (…)

VEKİLİ : Av. Buğra Çapa

DAVALI : (…)

KONU : Geçit hakkı kurulması talebimizden ibarettir.

AÇIKLAMALAR :

Müvekkile ait olan (EK-1 : Tapu Senedi) 10 Ada 22 Pafta ve 355 Parselde, taşınmazı genel yola bağlayan geçidin çok sarp, killi bir araziden geçmesi ve çukurlarla dolu olması sebebi ile genel yola çıkmak için yeterli bir geçidin bulunmaması söz konusudur. Davalı, 250 sayılı taşınmazın malikidir. Müvekkilin, davalıya ait 250 sayılı taşınmazdan genel yola ulaşması mümkündür.

Yukarıda arz ve izah ettiğimiz sebeplerle; davalıya ait 250 sayılı taşınmazın 20 m2lik bölümünden ve uzman bilirkişilerce tespit edilecek bedel karşılığında geçit hakkının kurulmasına ve tapu siciline tescil edilmesine karar verilmesini vekaleten arz ve talep ederiz.

Zorunlu Geçit Hakkı Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Zorunlu geçit hakkı bedeli mahkeme tarafından görevlendirilen alanında uzman bilirkişilerce hesaplanır. Geçit hakkı bedeli hesaplanırken, geçit hakkı tesis edilecek yolun geçeceği alanın emsal bedeli ve aleyhine geçit hakkı tesis edilen taşınmazdaki değer kaybı da nazara alınır. İrtifak hakkı sahibi yolun yaptırılması veya geçidin genişletilmesi için gerekli masraflara katlanacak, geçidin bakımı da kendisine ait olacaktır.

Tapuda Geçit Hakkı Nasıl Kaldırılır?

Aleyhine geçit hakkı tesis edilen yükümlü, yararlanan lehine geçit hakkı ihtiyacının sona erdiğini ikame edeceği dava ile ispatlayarak kaldırabilir. Yararlanın veya yükümlünün taşınmazlarından birinin ya da her ikisinin de taşınmazının kamulaştırılması halinde geçit hakkı kendiliğinden sona erer ve karşılığında kamulaştırma bedeli adı altında ücret tayin edilir.

Zorunlu Geçit Hakkı Hangi Sorumluluk Türüdür?

Taşınmaz mülkiyetine komşular yararına getirilmiş kısıtlamalar, yer itibariyle birbirine yakın yaşamanın zorunlu sonucu olarak malike yükletilmiş sorumluluklardandır. Komşular yararına getirilmiş irtifak haklarından olan zorunlu geçit hakkı malike mülkiyet hakkının kullanılmasında bazı yasaklar ve sorumluluklar yüklemektedir.

Geçit Hakkı Kaç Metre Olmalıdır?

Genel yola çıkmak için tesis edilecek geçit hakkı, araçların ve yayaların geçebileceği nitelikte ve en az 2-3 metre genişliğinde olabileceği görüşü hakimdir.

Geçit Hakkı Vermek Zorunlu Mudur?

Genel yola çıkmak için herhangi bir yol olmaması veya yol olmasına rağmen fiilen kullanımının olamadığı hallerde geçit hakkı vermek zorunludur. Geçit ihtiyacının ihtilaflı olduğu hallerde ise somut olayın durumu dikkate alınarak ve inceleme yapılarak karar verilir.

Av. Buğra Çapa

Av. Buğra Çapa, Tekirdağ Anadolu Lisesi’nden mezun olduktan sonra Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk eğitimi almıştır. 2019 yılında Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!