Makalelerimiz

Davanın Islahı

Davanın ıslahı, taraflardan birinin yapmış olduğu bir usul işlemini tamamen (HMK M.180) veya kısmen (HMK M.181) düzeltmesine denir. Bu yazımızda davanın ıslahına ilişkin genel bilgiler paylaşılmış olup, hukuki uyuşmazlığınıza ilişkin detaylı bilgi için iletişim bölümündeki bilgilerden Çapa Hukuk Bürosu’na ulaşabilirsiniz.

Davanın Islahı Nedir?

Medeni Usul Hukuku’na göre iddianın ve savunmanın teksifi ilkesi geçerli olduğundan ve iddia (dava) ve savunma karşı tarafın açık rızası olmaksızın değiştirilemeyeceğinden veya genişletilemeyeceğinden, karşı tarafın açık muvafakati olmadığı hallerde, iddia veya savunmasını değiştirmek (veya genişletmek) isteyen tarafın başvurabileceği yöntem “davanın ıslahı” yoludur. Örneğin; davacı, dava dilekçesinde bazı vakıaları (olay ve olguları) yazmayı unutmuştur; dava dilekçesini (davasını) sonradan ıslah ederek, unuttuğu o vakıaları yeniden vereceği dava dilekçesine yazabilir.

Davanın Islahı

Islah İle Ne Yapılabilir?

Davacı, davalının açık muvafakati olmazsa davasını tamamen ıslah ederek davayı değiştirebilir. Islah yolu ile davanın değiştirilmesi de, davanın unsurlarına göre aşağıdaki şekilde olabilir:

  • Davacı, davasını tamamen ıslah ederek talep sonucunu değiştirebilir. (Örneğin; Davacı, tahliye davasını tamamen ıslah ederek, kira bedelinin tespiti davası olarak değiştirebilir ya da davacı, davasını tamamen ıslah ederek, dava dilekçesinde dava konusu olarak gösterdiği taşınmaz yerine, başka bir taşınmazı davasına konu yapabilir.
  • Davacı ıslah yoluyla dava konusunu arttırabilir. Bu, davanın kısmen ıslahıdır (M.181).
  • Davacı, davasını tamamen ıslah ederek, dava sebebini (davasının dayanağı olan vakıaları değiştirebilir).
  • Davacı, davasını kısmen ıslah ederek davayı genişletebilir (M.141/2). Bu da davanın unsurlarına göre değişir, örneğin; talep sonucunun genişletilmesi, ikinci cevap dilekçesinin ıslahı yolu ile savunma genişletilebilir, zamanaşımı def’inde bulunmamış davalı, cevap dilekçesini ıslah ederek zamanaşımı def’inde bulunabilir.
  • Delillerini hasretmiş olan taraf, ıslah yolu ile yeni delil gösterebilir, ancak ıslah yolu ile ikinci bir tanık listesi veremez.

Islaha Gerek Olmayan Haller

Mahkemenin kendiliğinden incelemesi gereken hususların sonradan ileri sürülmesi, davayı değiştirme veya savunmayı genişletme yasağına tabi hususları ileri sürebilmesi için, ıslah yoluna başvurmaya gerek yoktur. Dava açılmasından sonra doğan olayların ileri sürülmesi, davayı değiştirme yasağına (HMK M.141/2) tabi değildir. Bu nedenle, davacının, dava açılmasından sonra doğan olayları ileri sürebilmesi için, davalının açık onayına ihtiyacı olmadığı gibi, ıslah yoluna da başvurmasına gerek yoktur.

Hukuki sebeplerin değiştirilmesi veya genişletilmesi davayı veya savunmayı değiştirme niteliğinde olmadığından, bir tarafın, bildirmiş olduğu hukuki sebebi değiştirebilmesi için, karşı tarafın onayına ihtiyacı olmadığı gibi, ıslah yoluna da başvurmasına gerek yoktur. Tarafların dilekçelerinde yapmış oldukları açık yazı ve hesap hatalarının düzeltilmesi için, karşı tarafın onayına veya ıslah yoluna başvurulmasına gerek yoktur. Çünkü, bu gibi maddi hatalar karar verilinceye kadar düzeltilebilir.

Davanın Islahı Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Davanın ıslahı, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK M.177/1). Üst mahkemede (kanun yolu) aşamasında ıslah yapılamaz (HMK M.357/1). Davanın ıslahı, sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. İki taraf da duruşmada hazır ise, ıslah sözlü olarak yapılabilir (HMK M.177/2). Sözlü ıslah beyanının duruşma tutanağına yazılması gerekir (HMK M.154).

Islah ve Cevap Dilekçesi

Davalının savunmasını ıslah etmesi halinde, o zamana kadar yapılmış bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılmasına imkan yoktur. Bu halde de, M.179/1, hükmünü “davalının savunmasını ıslah etmesi nedeniyle konusuz hale gelmiş olan usul işlemleri yapılmamış sayılır” biçiminde anlamak gerekir.

Davalı cevap dilekçesinin tümünü ıslah eder ve yeni bir cevap dilekçesi verirse, cevap dilekçesi hiç verilmemiş (ve onunla ilgili usul işlemleri ise yapılmamış) sayılır. Davalı cevap dilekçesinin bir bölümünü ıslah ederse, cevap dilekçesinin ıslah edilmeyen kesimi ve buna ilişkin usul işlemleri geçerli olmakta devam ederler. Davalı, ikinci cevap dilekçesini ıslah ederse, ondan önceki cevap dilekçesi ve buna ilişkin usul işlemleri geçerli olmakta devam ederler. Davalı, hiç cevap dilekçesi vermemiş (veya süresinden sonra vermiş) olsa bile, (davacının açık muvafakati olmazsa) ıslah yolu ile savunmasını genişletebilir; yani cevap dilekçesi verebilir. Davalı, ıslah yolu ile vereceği yeni cevap dilekçesinde her türlü savunma sebeplerini ileri sürebilir; fakat, ilk cevap dilekçesinde bildirmediği ilk itirazlarını (HMK M.116, M.117) ıslah yolu ile de (yeni cevap dilekçesinde) ileri süremez.

Davanın Tamamen Islahı

Dava tamamen ıslah edilebilir (M.176-180). Davayı tamamen ıslah edebilecek olan taraf, davacıdır (karşı davada ise, karşı davacı durumunda olan davalı, karşı davasını tamamen ıslah edebilir). Tamamen ıslahta davacı, davasını baştan (dava dilekçesinden) itibaren ıslah eder ve yeni bir dava dilekçesi verir. Davacı, davalının muvafakat etmemesi halinde, davasını değiştirmek için davasını tamamen ıslah yoluna başvurur. Davayı değiştirme, davanın unsurlarından birinin değiştirilmesi halinde söz konusu olur. Örnekler;

  • Davacı, davalı muvafakat etmezse davasını tamamen ıslah ederek, talep sonucunu değiştirebilir.
  • Davacı, davalı muvafakat etmezse davasını tamamen ıslah ederek dava ve sebebini değiştirebilir.

Davasını tamamen ıslah ettiğini mahkemeye bildiren taraf bu bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. Davasını tamamen ıslah etmiş olan davacı, ıslah dilekçesinde aynı zamanda ıslah ettiği işlemi açıkça belirmişse (yani ıslah dilekçesi aynı zamanda yeni bir dava dilekçesi niteliğinde ise), davacının artık HMK M.180’e göre bir hafta içinde yeni (ikinci) bir dava dilekçesi vermesine gerek yoktur.

HMK M.180 uyarınca bir hafta içinde yeni dava dilekçesini veren davacıdan yeniden başvurma harcı ile peşin karar ve ilam harcı alınmaz. Davasını tamamen ıslah etmiş olan davacı, bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermezse ıslah hakkını kullanmış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.

Kısmen Islah

Davanın kısmen ıslahı da mümkündür (M.176-181). Davanın kısmen ıslahı ile, davada yapılmış olan belli bir usul işlemi ıslah edilir (düzeltilir). Bundan sonraki usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sağlanır. Kısmen ıslah yoluna hem davacı hem de davalı başvurabilir. Davacının, davalının açıkça muvafakat etmemesi halinde, davasını değiştirmesinin ancak tamamen ıslah yolu ile mümkün olabileceği yukarıda incelendi. Davacının davasını değiştirmeyip sadece genişletmesi ise, kısmi ıslah yolu ile mümkündür.

Davanın tahkikat aşamasında, ıslah yolu ile talep sonucu arttırılabilir veya genişletilebilir. Aynı şekilde, davacı tahkikat aşamasında, davasını kısmen ıslah ederek dava dilekçesindeki talep sonucuna yeni talepler ekleyebilir. Davacının, davalı muvafakat etmediği için dava sebebinin genişletilmesi için tahkikat aşamasında yaptığı ıslah da, davanın kısmen ıslahı niteliğindedir. Davacı, davalının cevap dilekçesine karşı verdiği cevabını da ıslah edebilir.

Kötüniyetli Islah

Mahkeme, davanın sonunda ıslah yapan tarafın bunu kötü niyetle yaptığını, yani ıslah hakkının yalnız karşı tarafı rahatsız etmek ve davayı uzatmak gibi kötü niyetli düşüncelerle kullanıldığını, deliller veya belirtilerden anlarsa mahkeme, ıslahı dikkate almadan karar verir. Ayrıca mahkeme, kötü niyetle ıslaha başvuranı, karşı tarafın bu yüzden uğradığı bütün zararlarını ödemeye ve ayrıca disiplin para cezasına mahkum eder (HMK M.182).

HMK M.180 ve Gerekçesi

Madde 180 – (1) Davanın Tamamen Islahı;

“Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bu bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. Aksi hâlde, ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.”

Adalet Komisyonu Gerekçesi’ne göre;

“Tamamen ıslah halinde ne yapılması gerektiği konusunda uygulamada tereddüt ortaya çıkabilmektedir. Düzenlemeyle bu tereddüt açığa kavuşturulmuştur. Davasını tamamen ıslah eden taraf, bu bildirimden itibaren yedi gün içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. Böylece, ıslah yapan tarafın davayı gereksiz yere uzatmadan davanın yeni şekline göre dilekçe vermesi sağlanmış olacaktır. Eğer davacı yeni dilekçe vermezse, bunun yaptırımı, ölçülü bir şekilde düzenlenmektedir. Bir yandan, yeni dilekçe vermese de tarafın ıslah hakkını kullandığı düzenlenmiş, diğer yandan da ıslahtan önceki haliyle davaya devam edileceği belirtilmiştir. Bu durumda aynı dava içinde tarafın yeniden ıslah başvurması söz konusu olmayacak; davaya mevcut haliyle de devam etmek istemiyorsa yeni talebi için yeni bir dava açması gerekecektir.”

Islah Sebebiyle Ortaya Çıkan Yargılama Giderleri

Islah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hale gelen işlemler (HMK M.179) için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararları karşılamak üzere hakimin takdir edeceği teminatı, bir hafta içinde, mahkeme veznesine yatırmak zorundadır; aksi halde ıslah yapmamış sayılır. Bu durumda mahkeme, ıslahı dikkate almadan, davayı görmeye ıslahtan önceki durumu ile devam eder.

İleride karşı tarafın zararının kesin olarak tespit edilmesinden sonra, mahkeme veznesine yatırılan miktar eksik olursa, ıslah yapan tarafa tamamlattırılır; fazla ise iade ettirilir (HMK M.178/2). Islah sonucunda, dava konusunun miktar veya değeri artarsa ve artan miktar veya değer için harç ödenmesi gerekiyorsa, bu harcın da ödenmesi gerekir. Mahkemenin, ıslah yapan tarafın ıslah nedeniyle geçersiz hale gelen işlemler için yargılama giderleri ile karşı tarafın zararını mahkeme veznesine yatırmasına karar verebilmesi için ıslah yapan tarafın kötü niyetli olması şart değildir.

Islah Hakkı Birden Fazla Kez Kullanılabilir Mi?

Bir taraf, aynı davada ancak bir kere ıslah yapma hakkına sahiptir (HMK M.176/2); ikinci defa ıslah yoluna başvuramaz.

Islahın Davaya Etkisi Nedir?

Islahın davaya etkisi HMK M.179/1’de düzenlenmiştir. Buna göre; “Islah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren, bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur.” Bu hükmü, tamamen ıslah ve kısmi ıslaha göre ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.

Davanın tamamen ıslah edilmesi halinde; M.179,2,3’de yer alan istisnalar hariç, dava dilekçesinden itibaren bütün usul işlemleri yapılmamış sayılır. Davacının davasını kısmen ıslah etmesi halinde ise; o zamana kadar yapılmış bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması söz konusu olmaz. Davacının davasını kısmen ıslah etmesi halinde, hangi usul işlemlerinin yapılmamış sayılması gerekeceği, davacının iradesine göre yorumlanacaktır. Buna göre, ancak davanın kısmen ıslahı nedeniyle konusuz hale gelmiş olan usul işlemleri yapılmamış sayılmalıdır.

Davanın ıslah edilmeyen kesimine ilişkin usul işlemleri ise geçerli olmaya devam ederler. Davacı, cevaba cevap dilekçesini ıslah ederse, ondan önceki dava dilekçesi ve buna ilişkin usul işlemleri geçerli olmakta devam ederler.

Stj. Av. Berfin İlayda Güzel

Stj. Av. Berfin İlayda Güzel, 2016 yılında Yeşilköy Anadolu Lisesi'nden mezun olduktan sonra, Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi bölümünde eğitim almaya başlamıştır. 2018 yılında öğrenime başladığı İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden 2023 yılında mezun olmuştur.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Hemen Bilgi Al!